Кичевската болница е најдолгото политичко ветување на сите министри за здравство од доцните 80ти години. Објектот кој требаше да ги згрижи пациентите од Кичево остана само празно бетонско здание. Последниот договор го склучила фирма од Зајас „Инсталација“ која наплатила 3 милиони евра, но не ги довршиле работите во предвидените рокови. Надзорот над изградбата го вршела компанијата „Евро консалтинг“, во која еден од сопствениците Бранислав Димитријевиќ беше обвинет за измама во Ерменија. Истата компанија врши и надзор врз изградбата на автопатот кој го гради Бехтел и Енка.
Известува: Дајана Лазаревска; Илустрација: Лука Блажев
Горан Петревски од Кичево бил мало дете кога започнала изградбата на кичевската болница. „Сега имам дете од 17 години и уште не е направена оваа болница“, подналутено коментира Петрески кого го сретнавме во кругот на објектот којшто треба да претставува медицински центар на Кичево.
Како и многумина кичевчани, и Петрески се чувствува измамен од сите досегашни власти оти ветувањето за нова кичевска болница е старо три децении. „Сите само лажат, лажни ветувања”.
Граѓаните од Кичево и кичевско повеќе од три децении чекаат нова болница.
За прв пат проектот за нова болница во Кичево е започнат далечната 1989, а можеби и 1985 година. Поради неуосгласените или непостоечките архиви на институциите, ИРЛ не можеше да утврди која од овие години го означува почетокот на градењето на најдолгиот проект во историјата на државата. Во меѓувреме, граѓаните мора да се лекуваат во дотраениот и субстандарден медицински центар на кој му недостига основна инфраструктура и опрема. Кичевчани воглавно се задоволни од лекарите во центарот, а реалните пречки да добијат квалитетна грижа ги лоцираат во отсуството на услови и oпрема за достојно, а често и елементарно лекување и дијагностика.
Но, ефектите од негрижата и корупцијата во здравството имаат вистински последици по животот и здравјето на кичевчани. Олга Алексова е една од жртвите на некадарноста на лидерите во здравствениот систем да ги реализираат проектите од клучен јавен интерес.
„Денес ќе бев со два бубрега, а сега сум со еден“, раксажува Алексова којашто е дел од пациентите коишто не можам да добијат навремена дијагностика затоа што постојано се препраќани во Скопје, каде што напливот на пациентие од цела држава едвај може да го издржи скопскиот клинички центар.
Само во последниве 10 години се променија пет министри за здравство – речиси сите од различни партии. Сите, без изклучок јавно ветуваа завршување на објектот наменет за нова кичевска болница.
„Започнаа работите на доизградбата на новата Општа болница во Кичево. Верувам дека со вака интензивна работа со која започна втората фаза, за најмногу 18 месеци ќе биде целосно завршен новиот објект”, рече поранешниот министер за здравство Венко Филипче во декември 2021 година. Истото ветување го имал дадено и неговиот татко Илија кога министерувал од 1994 до 1997 година. Идентичното ветување дадоа и неговите колеги кои го наследија – Беким Сали и Фатмир Меџити.
Објектот е толку запуштен, што доколку болницата треба да се рестартира, ќе се појават одново веќе еднаш платени трошоци. Од објектот веќе се украдени бакарни кабли за кислород чијашто вредност Министерството за здравство ја цени на половина милион евра. Зградата нема класично обезбедување и покрај тоа што ова не била првата кражба од болницата во изградба. Кога ИРЛ беше во Кичево објектот го обезбедуваше само еден чувар.
Министерството за здравство не знае колку пари потрошиле за болницата
ИРЛ испрати прашања до Мистерство за здравство во чија надлежност и одговорност е изградбата на кичевската болница. Од Министерството за здравство не знаеја да одговорат колку вкупно пари ги чини гараѓаните овој нереализиран проект, од неговите првични најави во осумдесеттите години на минатиот век.
Од вкупните трошоци за болницата, министерството за здравство има евиденција за само 9,3 милиони евра. На прашањето на ИРЛ колку оваа незавршена болница досега ги чини граѓаните, добивме увид во договори и анекс на договорите само од 2014 година. Министерството обајснуваше дека договорите од пред десет години е сè што имаат поврзано со изградбата на овој објект и затоа не може да се утврди колку пари од буџетот досега се потрошени. ИРЛ го пребаруваше и Државниот архив, но и во Архивот на Скопје и во регионалното одделение на Архивот во Охрид немаше вакви документи бидејќи никогаш не биле доставени од Mинистерството за здравство.
Според договорите на веб страницата на јавни набавки, до сега се потпишани договори во вредност 9,3 милиони евра, со фирмата Инсталација увоз – извоз Исмаил ДООЕЛ од Зајас. Првиот договор со министерството го склучиле во јули 2014 во износ од над 3,3 милиони eвра, кога министер за здравство беше Никола Тодоров, а последниот објавен склучен договор е од јануари 2021, во вредност од над 5,7 милиони евра во време кога министер беше Венко Филипче.
Еден од соработниците обвинет за измама во Ерменија – фирмата тука добила договор од Филипче за надзор и ревизија на кичевската болница
Според достапните податоци, во проектот учество во два наврати земала и фирмата Евро Консалтинг ДОО од Скопје, еднаш како стручен надзор во 2021, а еднаш како ревизор на основниот проект во 2018 година. Тендер за новата кичевска болница добила и фирмата Давос Инвест ДООЕЛ како дел од стручниот надзор на проектот во 2014 година.
Инсталација, фирмата изведувач на кичевската болница, според податоците во централниот регистар е фирма основана кон крајот на 1999 година, а како сопственик се појавува Исмаил Исеини. Оваа фирма според достапните податоци на Бирото за јавни набавки, од 2012 година до сега, преку тендери склучила договори со повеќе државни и јавни институции во вкупна вредност од околу 43 милиони евра.
За разлика од Инсталација, која не е многу споменувана низ медиумите, за фирмата која врши надзор над изградбата на кичевската болница, фирмата Евро Консалтинг ДОО Скопје се пишувало многу. Медиумите во септември 2021 година извесутвале за Бранислав Димитријевиќ, еден од сопствениците на Евро Консталтин и неговото бегство од Ерменија по обвинение на Ерменија за кривично дело измама од голем обем. Тамошните власти го обвинуваат за незаконско работење при спроведувањето на проектот патен коридор Север – југ во периодот од 2009 до 2018 година. Евро Консалтинг е позната и по нејзиното учество во конзорциумот што треба да го врши надзор на изградабта на коридорите 8 и 10 на Бехтел и Енка. Во минатото оваа фирма вршела надзор и на голем дел од објектите во криминалниот проект Скопје 2014.
Откако службите исплатиле три милиони евра, Меџити реши да го раскинува договорот и да бара нов изведувач
На самиот крај на годината, на 11 декември Министерството за здравство потврди дека договорот со Инсталација, фирмата изведувач на болницата, е раскинат, ќе се активира банкарската гаранција и ќе се бара нова фирма да го доврши објектот.
Инсталација има наплатено пари, но болницата е далеку од готова. Меџити освен раскинувањето на договорот, ќе поднесе и кривична пријава за фирмата од Зајас.
На само четири дена пред Нова година, министерот Меџити на брифинг со новинарите, даде помалку контрадикторна изјава. Иако во официјален одговор од Министерството за здравство за ИРЛ, стои дека на фирмата Инсталација за двата договори и се исплатени околу три милиони евра, Меџити пред новинарите изјави дека Инсталација десет години не била исплатена и дека државата и е должник.
Видео сторија: Маратон на лажговци и корумпирани тендери
Ничиј приоритет, ничија одговорност
Изградбата на болницата не секогаш била меѓу приоритетите на владите низ годините, а и кога се градело, како во случајот со тендерот од 2014 година, се ангажирале дубиозни компании – потфрлиле и градителите и надзорот, но отчет за парите никој од надлежните на барал. Во разговор со ИРЛ, поранешниот министер за здравство, Имер Селмани, раскажа дека во периодот кога тој бил министер, од 2006 до 2008 година, објектот не се градел.
„Јас кога дојдов како Министер, тој објект беше започнат објект многу, многу порано и многу години немаше никакви активности. Во периодот 2006 до 2008 година, односно 2007 – 2008 година, таму не се направени градежни активности,” изјави за ИРЛ Имер Селмани кој е лекар и поранешен министер за здравство од редовите на Демократската партија на албанците (ДПА).
Здравство како ресор беше под владение и на Демократската унија за интеграција (ДУИ). Бујар Османи беше министер од 2008 до 2011 година. ИРЛ се обиде да го контактира за да го прашаме зошто кичевската болница не се изградила во текот на неговиот мандат, но до објавување на овој текст тој не одговори на нашите повици и пораки. Ниту поранешниот министер Венко Филипче не сакаше да разговара за кичевската болница и за тоа дали некој барал отчет од изведувачот и надзорот.
Арбен Таравари, актуелниот претседател на Алијанската за Албанците, ја извршуваше функцијата министер за здравство во првите 100 дена од владата водена од СДСМ во 2017 година. Тој за ИРЛ изјави дека имало застој во работите и разговарал со посочените компании, но потоа брзо ја напуштил функцијата и не знее што се случува во моментов.
„Не тераа како што треба. Знам дека беа назад со работите. Се видовме со надзорот и изведувачот, побаравме што побрзо да тераат со работа“, рече Таравари.
Граѓаните се разочарaни и лути на политичарите кои ги лажат со децении. Немаат надеж дека нивниот проблем ќе се реши и дека конечно ќе добијат достоиствен медицински третман во соодветни болнички услови.
“Катастрофа. Катастрофа невидена е една болница да се гради од осумдесеттите, вели Фери Касани кој е еден од жителите на Кичево којшто се чувствува измамен од државата којашто не може да му обезбеди ниту минимум стандардни за болничко лекување.
Докторите работат во субстандарни услови
Мединскиот центар во Кичево или општата кичевска болница, дели простории со Центарот за јавно здравје. Кога ќе влезете во болницата, ве пречекува оштетен под, стари прозорци, клупи и инвентар. Во најстариот објект, како што ја нарекуваат “жолтата зграда”, се сместени специјалистички амбуланти. Низ ходниците каде пациентите чекаат за преглед ќе наидете на стара инсталација и шуштење од струјни кабли.
Докторите и сестрите ни се жалеа дека има чести електрични споеви поради старата инсталација, па често остануваат без струја. По ѕидовите има флеки од поранешни поплавувања, а по ординациите можеа да се забележат и стари кумбиња за греење.
„Ние се трудиме како здравствени работници да излеземе во пресрет на сите барања на пациентите, меѓутоа за жал работиме во субнормални услови, посебно во специјалистичко – консултативниот дел или старата жолта зграда”, објаснува во разговор за ИРЛ директорот на болницата , доктор Станко Трпевски.
Болничкиот кадар брои околу 220 вработени од кои 40 се доктори. Има четири одделенија – хирургија, интерно одделение, педијатрија и гинекологија каде има и лежечки пациенти, а другите се специјалистичко – консултативни односно амбулантски оддели.
“Имаме стари згради, немаме доволно простор, двајца лекари работат во иста амбуланта. Во моментов одделенијата каде што имаме лежечки пациенти, односно кревети, можеби ги задоволуваат стандардите до некаде, меѓутоа работиме во ненормални односно субнормални услови за работа на една здравствена установа.”- oбјансува директорот Трпевски.
Сведоштвата на докторите говорат за лошите услови во кои работат со пациентите. Често се принудени поради лошите услови да ги препраќаат пациентите во околните болници или во Скопје.
“Да, тоа е многу често. Има и дирекно упатување од матичните гинеколози во другите болници, познавајќи ги условите во оваа болница.” – изјави за ИРЛ доктор Владимир Кижески, еден од двајцата гинеколози кои останале да работат во кичевската болница откако двајца доктори отишле во пензија.
Тимот на ИРЛ мина речиси цел ден во старата болница во Кичево. Медицинскиот кадар не испрати со апели до надлежните конечно го исполнат ветувањето. На заминување, забележавме дека вработените задолжените за вршење лабораториски анализи не се вратиле на своите работни места откако утрото беа принудени да затворат поради тоа што во зградата снема вода. Тој ден кичевчани не можеа да добијат ниту основна здравствена услуга како лабораториска анализа, а медицинскиот кадар беше спречен да ги прими пациентите
ДОКУМЕНТИ | ПРЕЗЕМИ ДОКУМЕНТ |
Договор со „Инсталација“ - 2014 година | |
Договор со „Инсталација“ - 2021 година | |
Државен Архив - Решение по барање за слободен пристап |
Корекција: Овој текст беше корегиран во 13:00 часот на 22 февруари 2024 година по барање на компанијата Евро Консалтинг ДОО Скопје. Во првичната верзија пишуваше: „Фирма обвинета за измама во Ерменија добила договор од Филипче и за надзор и за ревизија на проектот кој никако да стане болница“. По реакција на фирмата дека во Еременија е обвинет еден од соработниците/сопствениците реченицата е промената со: „Еден од соработниците обвинет за измама во Ерменија – фирмата тука добила договор од Филипче за надзор и ревизија на кичевската болница“.
