Луѓето во Зајас копнеат по канализација, но ќе добијат грандиозен парк

Ќе се гради со општински и државни пари, а изведувач е фирма на пријател на лидерот на ДУИ Али Ахмети. Документите кои што ги прибра ИРЛ покажуваат дека власта со леснотија доделила половина милион евра на проект испишан на половина страница, со апсурдни образложенија и многу промашени букви. Градоначалникот Фатмир Дехари тврди дека предлогот бил на жителите, но жителите велат дека не сакаат парк, туку пристап до основните сервиси како пат, вода, канализација и болница. 

Известува: Лила Караташева/Илустрација: Лука Блажев 

Општините во Македонија се во многу лоша состојба најчесто поради долгови и тоа претставува проблем за да се инвестира и во основна инфраструктура. Кичево е една од тие општини – должи 1.219.480 евра, а во буџетот за минатата и оваа година не предвиделе враќање на основниот долг, туку само камати. Најприоритетни проблеми во општината, и според надлежните и според граѓаните, се канализацијата, водоснабдувањето, дотраените улици, депониите и огромниот број на кучиња – скитници. 

Кога пред повеќе од една година, на петти април 2022 година Бирото за регионален развој ќе распише повик за поддршка на развојот на општините, 22 општини ќе бараат излез за дел од своите проблеми во трката за дел од 1,8 милиони евра. Овие пари се предвидени за спефицичен развој на општините. 

Промашени приориети

Архитектурата на Зајас е првиот сигнал дека влегувате во иселеничко село. Од една страна се издигнуваат големи и нови куќи, претежно празни. Тие се градени со пари на дијаспората, а се „живи“ само на лето кога стотици семејства, претежно од Швајцарија и Германија, доаѓаат во Македонија. Летните денови ги користат за свадби, одмор и средби со малкуте останати роднини и пријатели. 

Тоа им паѓа тешко на луѓето. Првиот човек на којшто наидовме барајќи ја куќата на најславниот жител на Зајас, претседателот на ДУИ Али Ахмети, беше еден од неговите соседи. 

„Сам легнувам, сам станувам, сам јадам“. Ајдар Емаини не ја криеше својата тага поради тоа што сите негови блиски го напуштиле селото. „Надвор е тишина, не се слушаат деца, нема веќе деца“. Емаини има сопруга, но таа мора да живее во Швајцарија со децата затоа што е болна, а во близина нема болница во којашто таа може да се лекува. 

Емаини е еден од жителите на Зајас кој не гледа потреба да се трошат пари на непотребен парк. 

„Зошто се губат пари за џабе? Канализација и болница немаме. Има сиромашни луѓе кои немаат што да јадат, немаат пари ниту да купат леб“, вели Ајдар Емаини кој живее во близина на Ахмети. 

Дека проблемите со основна инфраструктура во кичевско се приоритетни ќе потврди и самиот Ахмети за време на кампањата на локалните избори во 2021 година. 

„Ова е блескав мандат и вие ќе блеснете затоа што само во процесот на Зелената агенда, агендата на животот, проектирана е цела фекална канализација и завршена е во сите сфери. Се очекува конечниот епилог, работите да почнат по цена од 15 милиони евра и овде во нашите села и нашиот град да не смрди“, рече Али Ахмети пред локалните избори во 2021 година.

Една година подоцна, првиот позначаен проект ќе биде нешто сосема неочекувано – рекреативен парк во Зајас од половина милион евра.

Тендери и пријатели

На петти април 2022 година, Бирото за регионален развој распишува тендер за специфичен развој на општините и селата. Меѓу 22 проекти од различни општини е проектот за рекреативниот парк во Зајас. Идејата е позитивно оценета од Комисијата од Министерството за локална самоуправа и одобрена од Советот за регионален развој во кој членуваат 11 министри. Останатите општини аплицирале со проекти за подобрување на инфраструктурата и канализацијата. Општина Кичево е единствената општина со идеја за изградба на рекреативен парк. 

Паркот вреди 487 илјади евра од кои 260 илјади евра ќе бидат покриени од Бирото, а влог од 227 илјади евра ќе даде Општина Кичево. За да ги добијат парите од Бирото, локалната самоуправа пополнила апликационен формулар во кој објаснува на кој начин паркот ќе го подобри квалитетот на живот на граѓаните, како ќе се подобри животната средина, како ќе се подобрат условите за економски развој и точен број на населението кое ќе има корист од паркот изразено во проценти. 

Договорот за изградба на паркот е потпишан на трети април лани. На тендерот учествувале вкупно пет фирми – „Линди“, „Перпарими ДООЕЛ“, „АС Сењак“, „Инсталација“ и „Еуроинвест Медиу“ од Зајас која што го добива тендерот затоа што понудиле најниска цена.  

Сопственик на фирмата „Еуроинвест Медиу“ е Генци Медиу. Неговиот татко, Гарип Медиу е близок пријател на лидерот на ДУИ, Али Ахмети. На социјалните мрежи и Генци и Гарип споделуваат фотографии со Ахмети од вечери и митинзи, но велат дека пријателството не им помага кога аплицираат за тендери во општината и дека од политиката немаат корист. 

Само во последните две години, фирмата на пријателите на Ахмети добила тендери од  1,7 милиони евра од државни зделки со Општина Кичево. Два од проектите се финансирани и со пари од Бирото за регионален развој.

Едниот проект е за изградба на потпорен ѕид во селото Колари каде што е роден директорот на Бирото, Рамиз Реџепи. Вториот проект е за изградба на рекреативниот парк. Реџепи основно образование завршил во училиштето во село Зајас.

„Не сум се заложил лично за проектите да бидат позитивно оценети. Ми беше мерак да се направи потпорниот ѕид во Колари. Кажав во општината дека ќе има таков проект и им реков да аплицираат, но не се мешав во оценувањето ниту за паркот во Зајас, ниту за проектот во Колари “, вели Размиз Реџепи за ИРЛ, директор на Бирото за регионален развој. 

Видео сторија: 

 Паркот е непотребен за жителите на Зајас

Првата локација на која се упати тимот на ИРЛ во Зајас беше местото каде веќе се гради рекреативниот парк. Низ селото експресно се рашири веста дека дека дошле новинари од Скопје.

Веднаш, пристигна сопственикот на фирмата „Еуроинвест Медиу“ Генци Медиу заедно со неговиот татко Гарип Медиу. Разговорот го започнаа со објаснување дека во постапката за избор на фирма која ќе го гради паркот нема ништо спорно. Како жители на Зајас рекоа дека не се среќни што во селото ќе има парк, а ќе останат без болница и со нерешени проблеми со водоснабдувањето, канализацијата и струјата. 

„Ако зборувам како селанец кој живее овде, воопшто не треба да го има овој парк. Има примарни работи кои треба да се завршат. За паркот немаме луѓе, нема деца кои ќе играат таму“, вели Генци Медиу кој го гради рекреативниот парк во Зајас. 

Тој посочи дека 80 отсто од селаните кои застануваат на градилиштето за да се информираат што ќе се гради во сред село се незадоволни од идејата и не сакаат да има парк додека не се реализираат ветувањата за основни и пристојни услови за живот. 

Во разговор со ИРЛ, Генци Медиу рече дека не знае чија е идејата да се гради парк од половина милион евра во селскиот атар. Градоначалникот на Кичево Фатмир Дехари два пати дошол да види како напредува изградбата на паркот. Во двата наврати се фотографирал, но Медиу не го прашал зошто се одлучил да го гради паркот, бидејќи такви прашања, како што вели тој, не смеат да се поставуваат. 

Додека бевме во Зајас, првиот жител кој го сретнавме како поминува покрај паркот беше Мазлам Нуредини кој е пензиониран професор. И Нуредини како клучен проблем ја посочи каналзиацијата во селото. 

„Од градоначалникот е ветено дека ќе се направи канализацијата, но во моментов работите не се започнати. Имаме вода ама ни застанува, системот за водоснабдување е направен пред 50 години“, раскажува Нуредини кој не е задоволен ниту од состојбата на улиците ниту од струјата. 

За проблемите со улиците низ селото се пожали и еден од соседите на Али Ахмети, Ајдар Емаини заедно со својот брат морал да ја поплочува улицата пред неговата куќа бидејќи била каллива и непроодна. 

Тимот на ИРЛ во Зајас се задржа четири часа. Репортерите на улиците во Зајас не сретнаа ниту еден млад човек кој би можел да одговори дали вистински има потреба од паркот. Пензионерите на кои наидовме рекоа дека речиси сите млади одамна заминале во странство и нема да ги најдеме во селото. 

Од 267 илјади евра за паркови во Кичево, 227 илјади се за паркот во Зајас

На седницата на Советот на општина Кичево, на 27 декември 2022 година на дневен ред е ставен предлог буџетот на општината за 2023 година. На оваа седница е утврдено дека 227 илјади евра од општинската каса се резервирани за паркот во Зајас, а само 40.000 евра остануваат за изградба на три паркови во Кичево кои се уште не се направени. 

Советници од ДУИ во Кичево ја поздравуваат идејата на градоначалникот Фатмир Дехари за изградба на паркот во Зајас зашто селото имало потреба од инвестиции. 

Советниците од ВМРО – ДПМНЕ на седницата посочуваат дека со парите кои се наменети за еден парк во Зајас може да се изградат десет паркови општина Кичево. 

„Не сум против изградбата на паркот, но приоритет треба да бидат основните потреби, а дури после луксузот“, вели советникот Лазе Јакимовски од ВМРО – ДПМНЕ. 

Според податоците на Министерството за образование во основните училишта во Кичево се запишани 3423 ученици кои се уште немаат никаков парк. Во основното училиште во Зајас, годинава учат 287 ученици вкупно во сите паралелки. 

Последниот попис на населението покажува дека за 20 години, бројот на жители во Зајас е преполовен. Во 2002 година во Зајас живееле 4713 луѓе, но во пописот во 2021 попишани само 2567 жители. Луѓето од Зајас велат дека дури и оваа бројка е намалена затоа што и во последните две години многу од младите заминале во држави во кои ќе можат пристојно да живеат и да се развиваат. 

Инвеститорите не знаат кога ќе го завршат паркот, но жителите на Зајас знаат дека без разлика кога ќе биде готов паркот, тој нема да го развие селото, ниту да ги врати нивните синови, ќерки и внуци.