Податоците кои ги обработи ИРЛ покажуваат дека многу брзо расте бројот на новозаболени од Ковид 19, додека бројот на оздравени не се зголемува доволно брзо за да се ослободат доволно кревети за новите пациенти кои треба да бидат хоспитализирани. Бројот на мртви во сегашниот бран во споредба со првиот пролетен бран кога имаше построги мерки е до пет пати повисок.
Денот е четврток, 12 ноември. Бројот на болни расте побрзо од бројот на оздравени. Но, пред модуларната болница на државната клиника „Мајка Тереза“ во Скопје е необично тивко. Магла од типичниот загаден скопски воздух се разлева околу болницата и не можете ништо да видите ако не се приближите до прозорците. Се слушаат гласови.
„Прозорците треба да бидат отворени, не ги затворајте,“ извикуваат медицинските лица однатре. „Ајде, ајде, добро, сатурацијата се качува“, се слуша болничар којшто ги бодри пациентите.
Роднини носат ќебиња и прекривки за блиските. “Им студи, но мора постојано да проветруваат заради вирусот”, раскажуваат роднините пред болницата кои оставаат и вода, овошје и сокови за болните. Сестрите се растрчани, а истовремено мора да се грижат и за болните.
На Инфективната клиника во Скопје и во модуларната болница нема место за нови пациенти. Во овие две болници во моментов се лекуваат 161 пациент. Од вчера повеќе место нема ниту во градската болница 8-ми септември, ниту во болницата Козле. Скопските капацитети се полнат со пациенти и од другите региони, раскажуваат лекарите.
Koj ќе преживее, ќе раскажува
Педесетгодишен жител од Штип кој престојува во болницата во ИРЛ ја пријави неговата лична емоционална борба со Ковидот што се одвива на инфективното одделение во Штип.
„Некогаш не влегува лекар или болничар ни по 12 часа. Не дека те забораваат, нема луѓе, нервозата е страотна“, раскажува тој во телефонскиот разговор со новинарите додека ја чека сопругата да му донесе вода и витамини.
Но, приказната за која што разговаравме покажува сурова реалност – шансите за преживување се зголемуваат доколку имате повеќе пријатели и пари.
Тој немал примено кислород цели два дена. Дијабетичар е и во болницата доаѓа со компликации. Откако едвај успева да биде примен, брзо ги сфаќа последиците од системското три децениско уништување и ограбување на здравствениот систем”
„Два дена немав кислород примено. Некогаш нема кислород, но најчесто нема персонал за да ти даде нега дури и да има ресурси. Семејството, како сите овде, се труди да помогне, се борите да дишите, едноставно чувствувате како ве снемува полека. Тоа се страшни моменти, сакаш да живееш“, нашиот соговорник ова го раскажува и со вина и со гнев во гласот.
Екипата на ИРЛ со помош на колегите од дописничката мрежа на ЗНМ направи обиколка и низ регионалните болници.
„Ситуацијата е сериозна“, вели директорот Ален Георгиев од штипската болница од источниот регион каде што состојбата е една од најкритичните во земјата.
Терасите под собите на инфективното одделение во Штип се единствениот контакт на болните од Ковид 19 со надворешниот свет. Со помош на јажиња и пластични корпи го земаат она што им го носат роднините. Блиските им носат се’, од облека до овошје и витамини, па и лекови.
Надежите се во поставувањето на модуларните болници во Штип и Кочани со кои што би се добиле дополнителни 72 кревети, но нивното поставување доцни. Наместо во септември веројатно ќе бидат поставени кон крајот на годината.
И двата Ковид центри на истокот веќе еден месец се на граница на исполнетост на капацитетите. Во Штип има 65 кревети, 55 во рамки на постојното инфективно и нервно одделение, каде се сместуваат потешките пациенти и 10 во рамки на кожното одделение наменето за хоспитализација на полесните случаи.
Сите директори на клиники со кои што разговаравме се загрижени. Ситуацијата е драматична и во клиничката болница во Тетово. Речиси насекаде. Но, во Скопје, се чини дека е најлошо. Кревети повеќе нема.
„Пред неколку денови околу 14 пациенти беа со многу лоша клиничка слика, а дополнителни 25 беа на кислородна подршка, тоа говори дека сега ситуацијата е многу посериозна од првиот пролетен бран на вирусот“, вели директорот на клиничката болница во Штип.
И тој, како и повеќето директори со кои што разговаравме се загрижени од драматичниот раст на новозаболени. Прашањето кое си го поставуваат сите е: Ќе издржи ли системот?
Прогнозите за италијанско сценарио во догледна иднина
ИРЛ се обрати во МАНУ со претпоставка дека тие имаат доволно податоци, и статистички и истражувачки, кои што би ни помогнале да откриеме во каква состојба е здравствениот систем и со што допрва ќе се соочува.
„За да знаеме дали системот ќе издржи треба да оперираме со точни и прецизни податоци од сите институции. Треба да знаеме како се подготвуваат мерките и кои се капацитите, од луѓе до опрема и број на кревети. Потребен е сериозен интердициплинарен пристап. Јас тоа не го гледам овде“, вели помлад истражувач во МАНУ којшто сакаше да остане анонимен.
На 18 април оваа година ИРЛ се обрати до повеќе институции, меѓу кои и Владата, со надеж дека располагаат со различни податоци како демографски профили на заболените од првиот бран или проекции базирани на статистика во однос на планирањето на мерките, но и друга статистичка дата која што би ни помогнала да разбереме каде се движи кризата со пандемијата и кои се најпогодените категории граѓани. За второто, податоци не постојат.
Користејќи ги дневните државни билтени за корона вирусот со бројот на заболени, оздравени и починати, како и податоците на Министерството за здравство за расположливи легла, тимот на ИРЛ подготови компаративни прегледи на бројот на починати, новозаболени и оздравени. Ги земавме последните 25 дена од есенскиот, втор бран, и ги зедовме најлошите последователни 25 дена од првиот, пролетен бран.
Полесни мерки, повеќе мртви: Есенскиот бран до пет пати повеќе жртви по ден од пролетниот
Податоците кои ги обработи ИРЛ покажуваат дека многу брзо расте бројот на новозаболени, додека бројот на оздравени не се зголемува доволно брзо за да се ослободат доволно кревети за новите пациенти кои треба да бидат хоспитализирани.
ИРЛ ги анализираше сите мерки од почетокот на прогласувањето на пандемијата до 12 ноември, четврток. Во анализираните два периода од по 25 дена, може да се види дека бројот на мртви во пролетниот бран бил драстично помал во однос на сегашниот бран.
Главната разлика во мерките е карантинот. Денот со најголем број жртви во првиот бран бил 14 април кога имало 6 мртви. За споредба, во вториот бран имало 30 мртви на 10 ноември или пет пати повеќе мртви од најлошиот ден во првиот бран. Разликата е во мерките. За време на денот кога имало најмногу заразени во првиот бран во април, на сила биле полициски час и викенд карантин, односно 16 април. Тогаш имало 107 новозаблени, а на сила беше најдолгиот карантин од пета дена, во пресрет на Велигден. За споредба, на 11 ноември е денот кога имаме најмногу новозаразени во есенскиот бран, односно 1321. Тоа е 12 пати повеќе заразени од првиот бран и во ситуација кога мерките се олабавени и не вклучуваат карантин и полициски час.
Ако се вклучи и факторот број на тестирања, тогаш ситуацијата се менува на полошо и во деновите кога навидум има помалку позитивни.
На пример, на втори ноември имало 565 новозаразени. Навидум, оваа бројка е речиси два пати помала од онаа на 11, кога има најмногу заразени. Но, вкупниот број на тестови на 2 ноември е три пати помал од тестовите кои се направиле на 11 ноември. Но, 43 проценти од тестовите биле позитивни, што е највисок процент во есенскиот бран. Колку за споредба овој процент е пет пати поголем од средната вредност од процентот на позитивни резултати од вкупниот број на тестови во првиот бран, кој што изнесува 8 проценти. Во вториот оваа вредност е 32 проценти.
Време за наплата: Последиците од клиенталистичкиот децениски негуван систем
Дополнителен проблем е и фактот што повеќето болници од другите региони, иако би требало да можат да ги третираат потешко болните пациенти, тие ги праќаат во Скопје.
Гордана од Делчево единствен спас за свој близок роднина видела во Скопје. Тој лежел на штипското инфективно одделение и иако добивал терапија, ништо не се подобрувало. Морале да го носат во Скопје.
„Фаќавме врски, затоа што нема место во Скопје. Стигна доцна и си умре“, раскажува Гордана чијшто роднина починал минатата недела.
Асс. Д-р спец. Никола Брзанов кој што е и претседател на Клубот на Млади Лекари вели дека освен факторот на недостаток на персонал и ресурси, големо влијание има повеќедеценискиот вкоренет клиентализам и непотизам во изборот на медицински персонал. Последиците се особено впечатливи во време на пандемијата во помалите центри надвор од Скопје, кога за прв пат регионалните болниците се ангажирани со поголем капациетет.
„Човечкиот фактор ја има главната улога во негата на критично болните пациенти”, вели Брзанов којшто низ годините минати на Ургентниот центар постојано се соочувал со стравотни случаи на пациенти кои се носат од внатрешноста надвор од сите протоколи на менаџмент и транспорт на критично болен пациент.
„Во значаен дел од капацитетите во внатрешноста не им се пружаат ниту најосновните интервенции, кога ни ги носат во Скопје веќе е или предоцна или прелошо. Секој ден гледам толку многу одземени животи и здравје поради негрижа од незнаење. Секако дека постојат исклучоци, но исклучоцоте само го потврдуваат правилото”, вели Брзанов и додава дека лошата нега во болниците од внатрешноста е последица на долги декади на лоши политики. „Сега едноставно се е видливо и нема бегање од соочување со грешките“, вели тој.
Ковид кризата покажа дека болнциите во внатрешноста не се подготвени да одговорат на предизвикот што го носи, ќе заклучи Брзанов.
„Другиот проблем е што здравствениот систем доцни повеќе од една деценација во рефоррми за организирање на здравствената заштита или регионализација. Тоа значи создавање на соодветни регионални установи кои што ќе можат да ја пружат истата нега како и скопскиот клинички центар“, дури и да треба да дежураат лекари од Скопје што во многу случаи е попрактично од транспорт на пацинетите до Скопје.
Начинот на селекција на кадрите без мерит во тие клинички болници, начинот на работа низ годините наназад, отстувотот на инвестици и и лоши политики е причината зошто сите пациенти се препраќаат во Скопје. Сега Скопје, каде што има и најмногу заболени, е преплавено”, вели тој.
Проблеми има и со организацијата. Најголемиот предизвик е сите да добијат соодветна нега, а да не стасаат до болница. Власта јавно не признава, но впечатоците дека нема доволно кадар ги споделуваат и лекарите.
Пандемијата како шанса за квалитетни идни лекари, но на решенијата никој не мисли
Клуб на млади лекари е организација со повеќе од 1,000 членови. Велат дека тие самите можат да понудат квалитетни студенти кои што ќе помагаат во лекувањето. Досега единствено знаат дека 40 студенти биле ангажирани да прават телефонски епидемиолошки анкети на ковид болните.
„Најдобрите треба да се искористат да работат директно со пациенти и да им помагаат на лекарите и на тој начин конечно да добијат вистинска пракса и стажирање, затоа што досегашниот начин на стажирање заради лошата поставеност на системот не го добива вистинскиот стаж. Вака ќе добиеме поподготвени лекари со поголема самодоворба кои што надминале пандемија. И на крајот на краиштата корист од ова ќе имаат граѓаните кои умираат и пред да дојдат во болница затоа што не им е пружена навремена нега“, вели асс.д-р Брзанов.
Трка со времето
Повеќе доктори и повеќе сестри, навремени тестови и подобри државни болници можеби ќе ја спасеа мајката на Маја Павловска. Многу од граѓаните со повеќе пари, лесно доаѓаат до тест и квалитетна терапија, а доколку е потребно и болничка нега. Но, една третина од вработените во земјава треба да ја потрошат цела своја плата само за основната терапија и еден контролен тест доколку се Ковид позитивни.
Маја Павловска од Скопје не успеа навреме да и обезбеди место на нејзината мајка во болница. Таа почина пред неколку дена, а постхумно беше дијагностицирана како позитивна на корона. 60-годишната скопјанка добила термин за тестирање дури за четири дена од првите симптоми на вирусот. Чекајќи да се тестира во државните лаборатории нејзината состојба се влошува, но во болниците не наидува на помош бидејќи нема позитивен тест.
„Не навремените тестирања се главниот проблем бидејќи без позитивен корона тест, пациентот не може да биде хоспитализиран. По влошувањето на нејзината состојба започна и нашето талкање низ здравствениот систем кој можеби нема посветено големо внимание за суспектните пациенти,“ вели Маја Павловска. Нејзината и приказната на многу граѓани читајте ја утре. Вториот дел од оваа длабинска анализа се осврнува на социјалниот аспект во справувањето со Ковид 19 пандемијата.
Втор дел наскоро: Пандемски подем на профитерите: Здравје за богатите, смрт за сиромашните
Водечки репортери: Дајана Лазаревска, Лила Караташева
Уредник и координатор: Маја Јовановска, Сашка Цветковска
Дата тим и визуелизација: Дајана Лазаревска, Елена Митревска
Илустрација: Лука Блажев
Забелешка за транспарентност и достапност на институции: Оваа сторија се базира на јавни информации кои што ги собира Министерството за здравство и ги објавува во дневните билтени. За време на работата на приказната, службите надлежни за односи со јавност беа достапни во обезбедување помош при проверка на фактите бидејќи и мали грешки во податоците и можеле да ја доведат јавноста во заблуда.
ВАЖНО: Додека земјите и владите ширум светот се борат да ја спречат пандемијата на коронавирусoт, има и такви криминални и моќни групи кои со поддршка корумпирани владини службеници стекнуваат корист од проблемите со кои се соочува светот и Македонија. Ние ги покриваме оние кои се обидуваат да имаат корист од затворање на граници, недостиг на стоки, одложени судски постапки и други нарушувања предизвикани од оваа глобална пандемија. Следете ги нашите истражувања за пандемијата овде.
Поврзани приказни:
