Јавното обвинителство денеска лиферуваше невообичаено соопштение. Реагира за начинот на известување на медиумите за текот на судењето за случајот Жан Митрев. Обвинителството во процесот препознало дека преку платена пропаганда се шират лажни вести и се заплашуваат сведоци. За докторот, според обвинителството, навиваат и истакнати правници кои го аналазираат обвинителството, а не биле ниту на едно судско рочиште.
Известува: Маја Јовановска; Илустрација: Лука Блажев
Основното јавно обвинителство Скопје денеска реагираше за начинот на известување на дел од медиумите за текот на судскиот процес во кој обвинет е кардиохирургот Жан Митрев и неговата клиника. Во соопштението пишува дека од почетокот на судскиот процес, преку медиуми во кои се рекламира болницата „Жан Митрев“, се забележуваат обиди да се врши притисок врз сведоците и врз предметниот јавен обвинител за да се дискредитира обвинението.
„Наведените објави се неверодостојни, односно не одговараат на вистинскиот тек на судската постапка и на содржината на исказите дадени пред судот, а дел од сведоците реагираат дека им предизвикуваат вознемиреност и ги чувствуваат како форма на притисок.“, пишува во денешното соопштение.
Во оркестрираниот напад, обвинителството алармира дека се вклучени и правници кои јавно го дискредитираат обвинението и застануваат во одбрана на обвинетиот.
„Одговорноста за изнесување ставови во врска со текот на судска постапка е уште поголема за претставници од стручната правна фела, кои во конкретниот случај коментираат и заземаат став во корист на обвинетиот со произнесување околу докази кои се уште не се изведени пред судот, а без притоа воопшто да присуствуваат на судските рочишта“, соопшти обвинителството.
Соопштението на обвинителството следува по медиумските објави по судското рочиште кое се одржа на 1 – ви април. На судењето не беше ниту еден новинар од медиумите кои објавија текстови истиот ден и во кои известуваа што се случувало во судницата. На рочиштето имаше само по еден новинар од ИРЛ и новинарот Горан Момироски, кој се претстави дека известува за АЛФА Телевизија и порталот Експрес.
Што го предизвика обвинителството да реагира
По судското рочиште во понеделникот, неколку медиуми известија дека обвинението доживеало дебакл и дека треба да биде повлечено. Ниту еден од тие медиуми немаа свој репортер кој известува од судењето, иако во текстовите објавени на нивните портали тие дури цитираа и изјави од сведокот доктор Љупчо Стојковски чиј исказ влезе само во судскиот записник. И на крај сите констатираа дека според одбраната обвинението треба да биде повлечено.
Наредниот ден, ставот на одбраната го засили, професорот по кривично право на Правниот факултет во Скопје, Гордан Калајџиев, кој објави статус на Фејсбук со наслов „Ватерло за обвинителството во случајот против Жан Митрев!“. Правната анализа на професорот е објавена, иако тој никогаш не бил во судница за непосредно да ги слушне ставовите на обвинителството и одбраната, како и исказите на сведоците на дел од семејствата кои изгубија свои блиски верувајќи дека хемофилтрацијата лечи КОВИД 19.
„Од самиот почеток на судењето не ми беше јасно како без вештачење ЈО ќе докаже дека методата на хемофилтрација била помалку ефикасна од она што докторот не им го ветувал, туку го објаснувал на ТВ. Клучниот “доказ” на Јавното обвинителство сега е квазивештачењето на комисијата на Министерство за здравство кое процесно и не може да биде доказ затоа што е мислење, кое нема да може да се тестира пред судот што ЗКП изречно го забранува“, напиша професорот Калајџиев.
ИРЛ направи анализа на сите вести објавени на информативни интернет портали, а кои се поврзани со доктор Жан Митрев и неговата болница. Од почетокот на судскиот процес голем дел од медиумите каде се рекламира приватната болница „Жан Митрев“ објавуваат текстови за да го минираат обвинението и евентуалната вина на докторот.
ИРЛ обезбеди докази дека готови текстови со наслов и содржина им се испраќа од ПР одделот на болницата, во кои се дискредитираат доказите и сведоците на обвинителството, се објавуваат лажни информации со цел во јавноста да се создаде мислење дека докторот не вршел измама на пациенти со методот хемофилтрација за време на ковид пандемијата.
Пропаганда маскирана во новинарство
Кардиохирургот Жан Митрев во рекламниот дел на македонските медиуми се вклучи по објавата на истражувачкиот филм „Нечиста крв“ на ИРЛ во јули 2022 година. Целта не беше само да ги рекламира услугите на болницата, туку преку медиумите почна агресивно да објавува информации за да ја минира истрагата на скопското Јавно обвинителство за незаконски користен метод за лекување на ковид пациентите – хемофилтрацијата. А, истовремено вршеше хајка против новинарите на ИРЛ клеветејќи ги дека се дел од оркестриран напад кон болницата со цел доктор Митрев истата да ја продадел на албански бизнисмен.
Изворот на вакви текстови се два интернет портали: Експрес.мк и Вечер.мк. Првиот формално е во сопственoст на Катерина Златановска Попова – кариерен советник, а во кој како колумнист и соработник е ангажиран Горан Момироски – уредник на емисија во Алфа Телевизија. Вториот е во сопственост на Јаков Павловиќ Латас, син на поранешниот уредник на Сител, Драган Павловиќ Латас, а главен уредник на Вечер.мк е Ивона Талевска. Текстовите од овие два интернет портали откако ќе бидат објавени, се споделуваат и во други медиуми каде се рекламира болницата „Жан Митрев“.
„Откако јавноста го слушна обвинението, и откако ги слушна и сведоците од кои нема непосредно оштетени туку интерес им е да ги земат назад парите платени за лекување пред се на свои блиски, а особено кога се виде дека во гужвата некој од Албанија преку холандски фонд сака набрзина да ја купи клиниката Жан Митрев стана јасно дека тука се работи за организиран рекет и профитирање со злоупотреба на обвинителството и судството.“, пишува во текст објавен на порталот Вечер.мк на 26 септември минатата година.
Текстовите се „спакувани“ во форма на анализа со авторски коментари, но никогаш не се потпишани со име и презиме.
„На 17 јули 2022 година беше објавен документарен филм против Клиника Жан митрев, за шест месеци подоцна обвинителството за покрене обвинение за измама со што започна организирана хајка против Клиника Жан Митрев и кардиохирургот Жан Митрев.“, пишува на 19 декември 2023 година во текст на Експрес.мк од анонимен автор.
Кардиохирургот Митрев и работата на неговата приватна болница редовно се дел од медиумските вести. Дел од нив се поврзани со здравствените услуги кои ги нуди болницата, па дури и за тоа како пациентите во болнички услови, го одбележале Бадник како да се дома.
За маркетингот на болницата „Жан Митрев“ од пред неколку месеци е ангажирана агенцијата „Елемент ПР“. Сопственичката Татјана Лопарски вели дека имала добра соработка со болницата пред неколку години и минатата година повторно ја обновиле.
„Елемент ПР е задолжен за изготвување на стратегија за кампањи поврзани со работата на болницата, кои се видливи и во јавноста преку закуп на промотивни банери и текстови поврзани со кампањите.“, вели сопственичката на Елемент ПР Тања Лопарски.
На месечно ниво за реклама медиумите добиваат од 200 до 250 евра од болницата „Жан Митрев“. Но, наместо од ПР агенцијата сите вести стигнуваат од официјалниот е – маил од маркетинг секторот на болницата.
Во договорот не се дефинирани бројот на текстови кои треба да ги објават. Лопарски вели дека изборот на медиумите не го врши според нечии желби, туку според тоа кој медиум каков резултат има во однос на импресии и лица кои го посетиле сајтот за некоја кампања.
„Нема никаква корелација на рекламните банери, изборот на медиуми и текстовите што се објавуваат за работата на болницата или судскиот спор. Сакаме да посочиме дека има медиуми што имале банери по неколку месеци токму поради нивните добри перформанси во однос на публиката, а немаат објавено ниту еден текст поврзан со Жан Митрев. Или пак има медиуми кои немаат закуп, а сепак има текстови.“, изјави сопственичката на Елемент ПР.
Но, освен вестите поврзани со услугите кои ги нуди болницата, од „Жан Митрев“ до медиумите стигнуваат и други информации кои немаат никаква врска со дејноста. ИРЛ обезбеди докази од два различни медиуми за да утврди на кој начин маркетинг одделот на „Жан Митрев“ ги дистрибуира текстовите кои треба да бидат објавени.
Мејловите имаат наслов, подготвен текст и фотографии.
Потоа овие текстови дел од медиумите во кои се рекламира приватната болница интегрално ги споделуваат на своите интернет сајтови. Со истиот наслов и содржина, без да ја проверат веродостојноста. Ретко кој од медиумите ја назначува веста дека е комерцијална објава.
Комуникологот Сеад Џигл вели дека станува честа пракса да се објавуваат прикриени платени содржини а медиумите постапно се развиваат во огласни табли не само на маркетинг агенциите, туку на секој кој е подготвен да плати.
„Наспроти легалниот и легитимен модел на маркетинг огласување и спонзорирање во Македонија и регионот се развива паралелен систем на тргување со интереси кој полека се заканува домашните медиуми да ги трансформира во еден вид супермаркети за пропагандни содржини и лица кои треба да ѝ се продадат на јавноста.“, вели Џигл за ИРЛ.
Според него, овој притисок новинарите да бидат паравани за чист маркетинг и некакви колпортери на пи ар и на пропагандни производи е многу загрижувачки процес кој уште повеќе ја поткопува довербата во медиумите.
„Се користат техники за манипулација со чувствата и свеста на граѓаните, селективно се објавуваат и спинуваат информациите, се подметнуваат дезинформации и лажни вести, се искривува или преобликува перцепцијата за настани и личности според интересите на овие групи и нивните агенди.“, вели Сеад Џигл.
Улогата на експертите во пропагандата
Во анализираните објави за Жан Митрев во медиумите, само едно име се јавува како коментатор на правниот дел од судскиот предмет против докторот и неговата болница. Тоа е професорот по кривично право на Правниот факултет во Скопје, Гордан Калајџиев.
Професорот на случајот „Жан Митрев“ досега му посветил неколку колумни, а честопати своите ставови ги објавува и на неговиот Фејсбук профил. Во сите написи тој нагласува дека процесот е монтиран дека нема доволно докази и дека е производ на медиумски линч.
Професорот чија специјалност е кривичното право, во колумните користи медицински изрази и во детали ја брани ефикасноста на хемофилтрацијата при лекување на ковид пациенти, како и за интрахоспиталните бактерии во болниците.
ИРЛ испрати прашања до професорот Гордан Калајџиев дали тој е правен советник на Жан Митрев за судскиот предмет, дали има увид во документите на одбраната бидејќи во детали ги објаснува аргументите на обвинетиот и кои се неговите мотиви да коментира случај кој се уште е во судска постапка. Наместо одговор на прашањата, тој испрати десетина СМС пораки.
„Баш сте безобразни. Ме ставате во позиција нешто да се правдам што и зошто сум напишал. Бог да чува. Со мотивите секогаш може да се шпекулира, и со моите и со вашите, поважно е дали тоа што се тврди е издржано. Крајниот суд ќе си го кажат судот и јавноста. Глупаво е да ме замолчувате со закани и дисквалификации“, одговори Калајџиев на прашањата на ИРЛ.
Калајџиев додава дека со години наназад давал мислење за актуелни правни прашања и бил сигурен во неговото знаење, иако се разбира не бил безгрешен. Професорот во пораките нѐ советува дека не можело да правиме непријатели од сите што не се согласувале со нас. Во последната СМС порака професорот ја завршува комуникацијата со тон на помирување.
„Јас и немаше да ве коментирам да немаше вакво чудно обвинение. Ако сум бил нешто престрог извинете.“, пишува на крајот професорот Гордан Калајзиев.
Доктор Жан Митрев и неговата приватна болница се обвинети за кривично дело „Измама“. Јавното обвинителство – Скопје по шестмесечна истрага собра докази дека кардиохиургот со умисла ги доведувал во заблуда пациентите кои се лекувале од КОВИД 19 дека методот хемофилтрација е безбеден и ефикасен лек против вирусот. Казната за ова кривично дело е затвор од една до десет години. Обвинението се темели на 283 сведоци, на кои лекарот треба да им врати 1,6 милиони евра.
Следното рочиште продолжува на 8 – ми април, кога во судница треба да сведочат, сведоци на предлог на обвинителството.
