Денеска се заокружува една година од (не)успешниот референдум во кој граѓаните имаа можност, да и кажат на владата што мислат за Договорот од Преспа. Прашањето беше дали граѓаните ги прифаќаат одредбите од Договорот со Грција за да се доближиме до ЕУ и НАТО.
И една година потоа, јавноста останува поделена по прашањето на промената на името и потпишувањето на историскиот договор. Политичките партии немаат консезус по ниедно државно прашање, а Пржинскиот договор без којшто немаше ни да се дојде до Преспанскиот, веќе се прогласува за тоалетна хартија откако пропадна Специјалното јавно обвинителство.
Нема ниту пресуди по големите корупциски скандали врзани со поранешни и актуелни функционери, а недоворбата во институциите на системот и понатаму е висока.
Неколку факти за договорот
За едни договорот е патриотски чин, за други предавство. Едно е сигурно, документот е историски. По неколкуте шпекулации за Заев и тогашниот грчки колега Алексис Ципрас, дека влегуваат во офанзива за приближување на ставовите, на 12.јуни 2018 година беа објавени првите изјави на двајцата премиери дека постигнат е договор за решавање на спорот со името.
„Имаме договор. Среќен сум затоа што имаме добар договор кој ги застапува сите услови одредени од Грција“, изјави тогаш Ципрас.
„Договорот предвидува потврда на македонскиот јазик во ОН – македонски, macedonian, без фуснота. Националноста е македонска/граѓани на Република Северна Македонија и соодветно на англиски јазик. Со договорот, еднаш засекогаш се потврдува и зајакнува македонскиот етнички и културен идентитет, македонскиот јазик, македонската националност. Со него се гарантира и безбедноста на земјата и се овозможува сигурна иднина на граѓаните на РМ“, истакна Заев.
По ова следеше најважното прашање – ќе им се допадне ли на граѓаните на Македонија овој договор?
Заев се уште немаше дефинирано дали референдумот во најава ќе биде задолжителен или консултативен, па така и ги менуваше ставовите.
Летото 2018 година од собраниска говорница, при една прилика, одговарајќи на пратеничко прашање рече дека ќе биде задолжителен, за после еден месец реториката да ја менува кон консултативен.
Напорите за заеднички консензус преку лидерски средби на власта и опозицијата не вродија со плод, односно не се постигна договор за двете прашања за кои првично Заев ја свика лидерската средба: видот на Референдумот и содржината на референдумското прашање, сепак коалиционите партнери СДСМ и ДУИ на 30.јули го закажаа консултативниот референдум за 30.септември.
Прашањето беше следно: „Дали сте за членство во ЕУ и НАТО со прифаќање на Договорот помеѓу Република Македонија и Република Грција?“. Опозицијата бојкотираше, а власта мака мачеше да извади луѓе на гласање.
Поддршката за Договорот од 609.813 гласови, факт е дека е поголема од поддршката за било кој политичар досега во Македонија изразена на избори.
Тоа и е пораката кога власта ја присвои за своја па така тргна кон усвојување на уставните измени, каде беа потребни минимум 80 гласа. Гласовите беа добиени.
На 11.јануари 2019 година, со 81 глас „За“, Собранието ги усвои уставните амандмани предвидени со Договорот од Преспа и Република Македонија го смени државното име во Република Северна Македонија.
По една година речиси во НАТО
Ратификацијата на договорот за членство во НАТО сега има добиено поддршка од парламентите во 22 земји, од вкупно 29 земји членки на НАТО, а во шест земји постапките се во процедура. Неизвесно останува само дали Шпанија ќе успее да го ратификува договорот до декември за кога е закажан Самитот на НАТО, поради изборите кои ги закажаа за 10 ноември годинава, но и да не се случи тоа, како што вели собранискиот спикер Талат Џафери, на првиот состанок во јануари на Севрноатланскиот Совет, може да се упати покана и со тоа да се формализира полноправното членство на Република Северна Македонија во НАТО.
Охрабрувачки се и пораките за добивање датум за отпочнување на преговорите за влез во Унијата. Ако Германија важи за лидер во Европа, тогаш неодамнешната поддршка од Бундестагот, кој со големо мнозинство изгласа Владата да пристапи кон отворање на преговори во октомври, ја смени политичката клима, но ова е се уште отворено прашање.
Ги добивме и Омразените 8
При носењето на уставните измени по Договорот со Грција, на владејачкото мнозинство им беа потребни уште осуммина пратеници кои ќе дадат зелено светло.
Од 80 гласа кои беа обезбедени, осуммина „одметници“ сега не се ниту во плановите на ВМРО-ДПМНЕ и коалицијата, ниту во владејачката коалиција, а и за двата блока поддржувачи, тие осум пратеници се во немилост.
За „тврдокорните“ тие се предавници на Македонија, за другите тоа се отворачите на портите на Собранието од крвавиот четврток, а за критичната јавност тие се лица кои сакаат да се спасат себеси и моќните лица во партијата од обвиненија и судења.
Крсто Мукоски, Елизабета Канчевска Милевска, Сашо Василевски, Љубен Аранудов, Нола Исмајловска Старова, Емилија Александрова и Зекир Рамчиловиќ, ВМРО-ДПМНЕ ги исклучи од партијата.
Со нив гласаше и Владанка Авировиќ од партијата на Љубисав Иванов Ѕинго.
И навистина се извлекоа, тие и многу други. Политичката амнестија предизвика огромно незадоволство, а следната работа која уште се нема случено, дополнително ја поткопа недовербата на граѓаните во институциите и во политичарите.
Референдумски ветувања на листата на чекање: Владеење на правото и борбата со корупција
Бундестагот пресече и рече дека ќе ја поддржи Македонија да добие препорака за почеток на преговори. Една од работите кои предизвикаа земјите членки да се кршат дали да дадат или да не дадат препорака е токму незадоволството од реформите во сферата на владеењето на правото и борбата со корупцијата.
Во кампањата за референдумот се ветуваше правда и борба со корупцијата. Премиерот шеташе низ секој град и село и зборуваше со граѓаните објаснувајќи им зошто е важно да се излезе. Убедувањата содржеа недвосмислени ветувања за подобра иднина на младите, подобро здравство, странски инвестиции, а и правично судство.
Кога се одвиваше кампањата За позитивен референдум, на улиците од сите страни блескаа кампањи за бесплатно здравство, поддршка за младите и намалување на невработеноста.
Што од тоа е реализирано?
Здравството во моментов е кревка гранка, систем во кој има се освен ред и бесплатно лекување. Неодамна на протест излегоа неколку здравствени работници како и самиот министер, за реформи, особено од безбедносен аспект, но и понатаму непотизмот и корупцијата остануваат најпредизвикувачки теми на кои засега се уште заложбите се само декларативни.
Вакцинацијата на децата пак, стана предмет на полемизација, а патот кон јавноста преку оваа тема си го најдоа и лажните вести. Ваксери и антиваксери се до денес актуелни во една бескрајна дебата дали се здрави вакцините кои се присутни во Македонија, а поделеноста е евидентна ако се знае дека по училиштата инспекторите вршат инспекција на деца кои примиле вакцина или во спротивно нема да можат да посетуваат настава. Скандали и сомнежи за корупција во здравстото има постојано, а прашањата на непотизам во здравството се адресираат безуспешно од граѓанските организации.
Пропаста на СЈО
На 14.септември и 16.септември годинава, парламентарците и Советот на јавни обвинители формално ставија крај на Специјалното јавно обвинителство и ги испрати обвинителите од СЈО назад во обвинителствата од коишто доаѓаат.
Предметите се уште „живи“ и понатаму се во судските сали, а се под директива на државниот обвинител Љубомир Јовески. Законот за ЈО, како судска реформа од која зависат евроатлантските аспирации пак, се уште е заглавен во партиските преговори.
Мицотакис наместо Заев
Билатералните договори со соседите, како Преспанскиот и Договорот за добрососедтво со Бугарија, дефинитивно го кренаа оптимизмот дека евроинтеграциите се навистина поблиску од било кога.
Но, политички работите се променија. Не драстично, иако виси опасноста од однесувањето на новата грчка влада. Ципрас и СИРИЗА се историја, сега го имаме Киријакос Мицотакис и партијата која ја води, Неа Демократија, кои постојано потсетуваат колку се против Договорот.
Нешто слично како и нивните идеолошки браќа во Македонија, ВМРО ДПМНЕ.
Додека сте овде, не го пропуштајте најновото интервју на ИРЛ со министерот без ресор задолжен за отчетност и транспарентност Роберт Поповски:
(ВИДЕО)Роберт Поповски: Пазарот ќе одлучи кој е добар, а кој лош новинар
