Групниот карантин во касарната на Криволак наменет за двесте граѓани кои од преминот Деве Баир требаше да бидат пречекани и спроведени со армијата имаше цел да ни покаже дека институциите се сериозни и на готовс во борбата со КОВИД-19. Наместо тоа, и по три дена јавноста уште се занимава со мистериозниот случај за тоа како од 200 патници, се случи само десет да бидат пратени во карантин и тоа сите Роми. ИРЛ ве води низ овој неовообичаен случај кој има потенцијал да покрене прашања на расна дискриминација и нееднаков третман во спроведувањето на мерките. ИРЛ со помош на колегите новинари, фактографски ве води низ изјавите и настаните во овие два дена во случајот кој се претвори во мистерија.
Сопружниците кои се вратија од Италија во Дебар беа центарот од којшто се ширеше заразата во градот кој, барем засега, е единствен во карантин. Докторката поради која што двесте луѓе од Скопје и државата завршија во домашен карантин беше на скијање во Италија. Сите досега идентификувани жаришта се речиси без исклучок наши државјани вратени од земјите каква што е Италија, државата која само денеска изгуби 475 свои сограѓани и е глобално најпогодена. Друга инфицирана пациентка дојде од Холандија. Трети, гости во Македонија од Србија заразиле скопјанец.
Преуранет пиар
По ова и бројните институционални апели да не се патува надвор од земјата, особено кога речиси сите европски земји ги затвораат границите, падна и првата построга мерка на владата – патниците кои доаѓаат од надвор ќе одат во групен карантин.
Поминаа два дена откако се најави групниот карантин во касарната Пепелиште на Криволак за македонски државјани кои доаѓаат од Бугарија и Романија. На социјалните мрежи од официјалните страници на фунционерите во живо одеше увидот на министерката за одбрана Радмила Шеќеринска во касарната. За најавените 200 нашинци кои требаше петнаесет дена да бидат во групниот карантин во касарната, државата испрати порака дека се потребни сериозни мерки, а таа за истите има подготвени одговори и знае што прави.
„Како во социјален експеримент од филмовите звучеа тие најави. Сите комшии само за тоа зборувавме, како ли ќе им биде на овие двесте луѓе. Што ли ќе се случува понатаму“, вели скопјанецот Живко Неделкоски од скопската насела Пинтија. „А, сега велат дека само десет биле, јас не знам веќе што е вистина, не можам да разбирам“, ова беше одговорот на пасионираниот следач на дневни вести и тазе пензионер Живко Неделкоски.
Од најавените двесте, во карантин завршија само десет лица, сите музичари и сите Роми.
Што навистина се случи
Ден прв, 16 март, 22 часот, заедничка прес конференција на министерите за здравство и надворешни работи Венко Филипче Никола Димитров, членови и на Кризниот штаб
„Една група од приближно двесте македонски граѓани со комуникација со Романија и Бугарија успеавме да ги извлечеме и најверојатно ќе дојдат на преминот Деве Баир во раните утрински часови”, вака министерот за надворешни работи прв го најави конвојот кон Деве Баир, а со тоа и првиот групен карантин.
Следниот ден министерот за здравсто ќе потврди дека карантинот станува реалност. Ќе каже дека тоа е најдобро решение за спречување на ширењето на заразата врз останатото население, побара разбирање и увери дека ќе бидат исполнети сите хумани и достоинствени услови за лицата во групниот карантин.
Ден втор, 17 март 12 часот
Екипата на ТВ 24 е на граничниот премин Деве Баир со Бугарија и го чека најавениот конвој.
14 часот, прес конференција на Венко Филипче, министер за здравство
„Тие ќе одат во групен карантин во касарната во Пепелиште, каде ќе имаат лекарски тим, ќе им биде направена проверка, ќе биде обезбедена храна и се што е потребно“, рече Филипче.
18 15 часот, министерката за одбрана се упатува кон касарната Пепелиште на Криволак каде што надгледува до каде се подготовките за карантинот на овие 200 лица.
„Министерството за здравство ќе обезбеди лекарски тимови за овие лица. Министерството за одбрана заедно со Службата за општи и заеднички работи на Владата ќе обезбедат вода и храна. Во акцијата ќе се побара вклучување и на УНДП со цел нашите сограѓани да бидат обезбедени со вода и храна за време на целиот престој на Криволак. Министерството за одбрана, Министерството за труд и социјална политика и Службата за општи и заеднички работи ќе обезбедат мобилни тоалетни кабини“, сподели Шекеринска.
19 часот, новинарски екипи со часови дежураат на граничниот премин Деве Баир и чекаат да видат како ќе изгледа спроведувањето на толку лица во првиот групен карантин.
Новинарот на Телевизија 24 Владимир Тевчев и по неколку часа чекање на границата не го дочекува најавениот конвој со двесте луѓе. Работите, во најмала рака, изгледаат чудно и произлегуваат многу дополнителни прашања.
„Полициски возила уште напладне завчера беа подготвени да го преземат најавениот конвој со 200 македонски граѓани кои се враќаат дома. Додека чекавме, можев да забележам поединци и помали групи, претежно наши студенти во Бугарија како пеш ја поминуваат границата и потоа нивни роднини ги прифаќаа на македонскиот дел од граничниот премин. Разговарав со една група од пет студенти кои ми кажаа дека се вратиле од Софија. Нив ги пречека повозрасен човек, кој беше дојден со поголемо возило за да ги преземе. Откако претпоставувам дека потпишаа изјави дека ќе одат во 14 дневна изолација, си заминаа дома. Чудно ми беше што за нив немаше никаква полициска придружба“, објаснува Тевчев за ИРЛ.
Подоцна Тевчев ќе забележи дека конвојот од полициски возила се придвижува заедно со едно комби. Во него ќе бидат сместени лица. Тоа се музичарите – Роми од оркестарот. Но, недостигаат 190 лица. Тимот на ТВ24 уште вечерта ќе тргне кон Пепелиште. Тие нема да видат нови луѓе донесени во групен карантин. Музичарите, пак, по своето пристигнување, веднаш реагираа на нехуманите услови во кои што се сместени во касарната.
„Од тие двесте луѓе само ние сме овде, сето тоа е лага, само нас не’ заокружија и не’ доведда овде. Ние сме и армијата овде. Зошто ние не можеме да одиме во домашен карантин како сите други“, прашаа музичарите обраќајќи се преку видеа снимени со нивниот мобилен телефон.
Ги покажаа и валканите перници и чаршафи, но најмногу сакаа да знаат зошто баш тие и зошто само тие.
Ден трет, 18 март, 11 часот
Хелсиншкиот комитет за човекови права ќе соопшти дека оваа ситуација е загрижувачка и ќе укаже дека дискриминацијата е забранета со устав. Тие ќе ги потврдат лошите и нехумани услови за престој во касарната. Подоцна надлежните ќе дадат контрадикторни изјави. Министерот за здравство ќе тврди дека само 10 од оние 200 пристигнале. По реакциите за лошите услови, ќе најави преместување во Заводот во Демир Капија.
„Веќе денес ќе бидат префрлени во зградата во Демир Капија, која е сосема нова, не е користена и условите се добри. И јас ги видов на социјалните мрежи условите во Пепелиште и навистина жалам. Сепак се надевам дека ја разбираат важноста на ситуацијата зашто е тоа направено. И ете, можеби биле условите лоши, неколку часа, но сигурен сум дека ќе разберат и ќе се придржуваат до советите кои им ги даваат лекарите“ – рече министерот за здравство.
Зошто само ние
Четврти ден, 19 март
Ромите од оркестарот сега се во Демир Капија во групен карантин. Нивното прашање е едно: Зошто само ние? Медиумите ги пренесоа нивните видео пораки. Екипата на ИРЛ тргна во потрага по одговорите. Во меѓувреме доаѓаа авиони полни со патници, потпишуваа изјави и се праќаа во самоизолација или домашен карантин.
Во Министерството за здравство прашавме како точно се утврдува кој граѓанин ќе оди во самоизолација, кој во домашен, а кој во групен карантин поради сомнежи за зараза од Коронавирус или Ковид-19. Упативме барање до полицијата колку луѓе влегле во овие три дена во групи или поединечно на сите гранични премини, а за спорната ноќ баравме и посебни податоци за преминот Деве Баир. Музичарите тврдат дека немаат симптоми и бараат како сите други и тие да одат во домашен карантин. ИРЛ се обидува да ги расветли овие информации со службите од Кризниот штаб. Но, сите наши прашања и телефонски разговори завршуваат со зборовите „пратете електронска порака“.
Потрагата по архивата низ медиумите се покажа речиси бескорисна. Групниот карантин во касарната Пепелиште на Криволак предизвика големо медиумско внимание. Но, освен пренесување на видеата на затекнатите граѓани во касарната и бројни клик бајт текстови подготвени за кликови и заработка, речиси и да нема новинарски извештаи кои навлегле длабински да го расветлат овој случај и да понудат точни и релевантни информации за случувањата во Пепелиште.
Медиумите изгубени во пандемијата: Каде се критичните осврти на работата на институциите
Жанета Трајкоска од Институтот за комуникациски студии во екот на кризата го набљудува начинот на којшто известуваат медиумите.
„Министерот Филипче покажа дека може да се комуницира со јавноста на смирен и професионален начин, а граѓаните да добијат и информации и уверување дека државата прави најмногу што може да го намали ефектот на коронавирусот кај нас,“ вели таа.
Сепак, Трајкоска е загрижена што медиумите не даваат критичен осврт на работата на институциите, што е основната работа на новинарите. А во време на Ковид 19 и една натегната и тензична борба со вирусот, улогата на медиумите станува фундаментално важна за справување со вирусот.
„Медиумите учествуваат во концептот на нормализирање на ненормалноста. Сега, во ова време на корона, новинарите треба да зборуваат во мое име, во наше име и во име на тие што не може да прашаат. Денеска треба да добиеме точни и прецизни информации за тоа зошто во карантин и после еден ден се ставени само десет музичари од Битола, а сите други (а се повеќе стотина граѓани), што влегле во Македонија се пуштени со изјава во самоизолација?! Денеска треба да добиеме прецизна и целосна информација за одлуката на Владата за оневозможување на граѓаните што ќе излезат од Македонија да не може да се вратат 3 месеци дома, треба да знаеме врз основа на кои законски норми е донесена оваа одлука и дали е согласно Уставот, односно дали се прекршуваат основните човекови права за слободно движење?! Овие прашања не гледаме дека се поставени или некоја одлука на институциите дека е критички (а не партиски) опсервирана и е ставена на тестот на јавен интерес. Дел од медиумите само ги пренесуваат информациите, без длабинска анализа и без дополнителни прашања. А тоа е најстрашно за новинарската професија и за демократијата во една земја, вели Трајкоска и порачува дека во време на вакви кризи, фактите навистина се богови, а не паниката и патетиката, “, ќе заклучи Трајкоска во освртот за ИРЛ.
