Една дозвола за градба од 1991 година, една понова за доградба на хотел кој што не постоел и неколку замижани институции биле потребни за да се изгради првиот станбен комплекс до ски терените во Маврово. Сето тоа се направило на државна земја која што инвеститорот Пелагонија АД Гостивар ја купил по цени десетина пати пониски од пазарните.
Голем дел од хотелите градени во минатиот систем и ден денеска предизвикуваат воздишки кај оние со истенчен вкус. На пример, изградбата на хотелот „Палас“ во Охрид во 1956 година била толку голема работа, што градските власти ангажирале еден од најистакнатите словенечки архитекти на 20 век, Едо Михевц. Така се раѓа објектот кој потоа прераснува во центарот на сите социјални случувања во Охрид, за жал, денеска напуштен.
Иако единствено постоеле и граделе компаниите кои тогаш биле во државна сопственост, а подоцна и во сопственост на колективот, конкуренцијата помеѓу југословенските градежници на домашно и државно ниво била жестока.
„Ние и сега со поранешни колеги од други фирми, како Маврово или Бетон, знаеме да се препираме околу тоа чија фирма направила поубава градба. Особено ако истата има социјален карактер, како, ете хотел. Фирмите се тепаа кој да најми подобар архитект, кој да понуди помодерна и похумана градба. На визија не штедевме, ниту на стручњаци,“ раскажува Трајан Стојчев, 77 годишен пензиониран инжинер од поранешната државна фирма АД Пелагонија.
Поради пандемијата со Трајан Стојчев комуницираме преку телефон. Му ја испративме фотографијата од „Маврово Ресиденс 1“, првата станбена зграда во Националниот парк Маврово изградена од фирмата наследничка на Пелагонија Гостивар.
„Никогаш вакво нешто не би било можно да биде изградено како зграда, а камоли како репрезентативен објект во Национален парк. Ова е нечуено”, Профитот пред се. Па видете го само оној грозен потпорен ѕид. Овие нехармонични бои и целиот овој бетон”, ни одговори Стојчев.
Последниот државен директор
Александар Смилковски е син на Крсте Смилковски, последниот државен директор на АД Пелагонија, некогашен градежен гигант. Во доцните 90-ти, АД Пелагонија се приватизира следена со вообичаените контроверзи и обвинувања за криминални стечајни постапки. Родум Гостиварчанец, Крсте ќе ја преземе и приватизира Пелагонија АД Гостивар. Настаните кои за оваа приказна се важни, не почнуваат со приватизацијата туку со визијата на ексјугословенска Пелагонија за развиено и живо Маврово. Еден од последните нивни одобрени, но незапочнати проекти ќе биде изградбата на нов хотел во паркот со цел развивање на локалниот туризам, тренд кој почнува со изградба на низа капацитети низ Македонија во осумдесеттите, но непосредно пред распадот на Југославија.
Крсте Смилковски никогаш нема да ја заборави идејата на старата Пелагонија за нов модерен хотел во Маврово. Но, нивните визии драматично ќе се разликуваат. Така денеска, наместо да изгради жив, удобен хотел до ски терените достапен за сите гости и добронамерници, Александар Смилковски продаде 105 стана во зграда која наликува на станбените скопски невкусни блокови изградени во последната деценија. Со тоа дел од територијата на Националниот парк неповратно замина во приватни раце.
ИРЛ открива како таткото успеал да излобира невозможни решенија од страна на системот и со старата градежна дозвола од 1991 да направи нов поинаков објект. Умира непосредно пред крајот, а потоа бизнисот продолжува со неговиот син којшто денеска е управител и сопственик на Пелагонија АД Гостивар. Ќе ви покажеме низа нерегуларности и правни апсурди во процесот на трансформација на стариот проект во новиот кој доведе до изградбата на првиот станбен комплекс во Националниот парк Маврово.
Сите документи според кои што се работеше сторијата погледнете ги на овој линк најдолу.
Приказната за жолтата зграда, како што ја нарекуваат локалците, почнува во 1991 година. Тогашното собрание на општина Гостивар, на државното претпријатие ГП Пелагоднија Скопје ЕЕ VIII градилиште Гостивар му издала градежна дозвола да изгради туристички депанданси – хотел. Земјата на која требало да се гради, била државна, а на претпријатието му била дадена на користење за надомест бидејќи според тогшните закони, земја во национален парк не смеела да се оттуѓува. Според одобрението за градба, инвеститорот бил должен во рок од една година да почне со изградба на објектот. Доколку не го сторел тоа, одобрението за градба требало да стане ништовно. Мачната приватизација која започнала, ги спречила напорите на компанијата да инвестира и тие не ги фатиле роковите.
Со формирањето на Општината Маврово и Ростуше во 2004 година, надлежностите се пренесуваат и од Собранието на општина Гостивар се префрлаат во оваа општина.
Повеќе од 18 години по оригиналната дозвола за хотел, ннвеститорот, сега веќе приватна компанија Пелагонија АД Гостивар, во 2008 година прво го приватизира земјиштето кое им било дадено на користење.
По две години откако ја купуваат цела земја од државата, во 2010 година Пелагонија Гостивар бара од општината да и издаде одобрение за доградба на централна ламела за туристичките депанданси. Всушност, тие тврдат дека од хотелот кој требало да го гради старата Пелагонија во 1991 веќе има изградено два крака, а тие бараат единствено да доградат централен дел којшто би ги споил. Во барањето кое Пелагонија Гостивар го доставува до општината тие се повикуваат на одобрението кое го добиле во 1991 година.
Со прегледување на историјата од гугл мапс, може да се види дека на локацијата каде што сега се наоѓа зградата до 2009 година нема ништо. Од 2009 може да се забележи раскопување на теренот, како земјиштето да се подготвува за градење.
Доградба на непостоечки објект
Никој од локалните жители не може да се сети дека во околината имало изградено два крака од хотелот. Станува збор за атрактивна и впечатлива локација во Националниот парк, на сто метри од ски терените и веднаш над хотелот „Бистра“.
„Јас како дете сум одел во тие туристички центри, но тој објект не го паметам. Од разговорот со службите знам дека во 1991 годиназа скоро 80 проценти од објектот е дадена дозволата, а потоа во 2011 е дадена дозволата за тој централниот објект што треба да ги спои тие два објекта,“ вели Медат Куртовски, градоначалник на општина Маврово и Ростуше.
Го прашавме како се спојува нешто со нешто што не е изградено, но тој се повика на старото раководство.
Проектот за „хотелот“ неколку пати враќан на доработка
Процедурата за Пелагоднија АД Гостивар да добие одобрение за доградба траела неколку месеци. Проектот неколку пати бил враќан на доработка. Два месеца пред да биде издадено правосилно одобрение за градење општината ја прекинала цела постапка за издавање на одобрение за градење со образложение дека проектот има недостатоци кои треба да бидат отстранети.
Документите откриваат дека Пелагонија АД Гостивар во првичното барање за одобрение за градење испуштила да приложи решение за прочистување на отпадните води кои што според планот на инвеститорот, ќе се испуштаат во Мавровоското езеро.
Во еден документ општината му кажува на инвеститорот дека треба со боја да ги одвои објектите кои што се изградени од оние кои што не се, односно од оној за кој се бара дозвола. Од документите кои ги доби ИРЛ не може да се утврди како општината се уверила дека на тоа место веќе постои изграден хотел.
Сепак ИРЛ не ги доби сите документи од Општината, ниту пак објаснување зошто документите ни се дадоа селективно. Оттука не можевме да имаме увид каква била улогата на инспекциските служби на општината.
Добил дозвола за хотел, изградил станбена зграда
Преписката со институциите кои требале да го одобрат проектот траела со месеци. Највпечатливата замерка е што во еден допис што општината го испратила до Пелагонија Гостивар во јули 2011 година, се вели дека во проектот се споменувал станбен објект, а во основниот проект за кој се барало одобрение за доградба пишувало туристички депанданси – хотел. Ова е недостаток кој општината побарала инвестирот да го отстрани од проектот.
Најверојатно на хартија инвеститорот го сторил тоа, но ИРЛ не ги доби на увид сите документи поради несоработката со одредени институции. Иако станбениот објект го немало во проектот, на падините на Бистра си постои.
Наместо туристички депанданси кои биле предвидени до деталниот урбанистички план за оваа локација и со одобренијата кои општината ги издала, Пелагонија Гостивар изградила станбен објект.
Ова очигледно не било проблем за тогашната општинска администрација, затоа што сопственикот на АД Пелагонија Гостивар направил настан и јавно го означил денот кога почнал да ги продава становите.
На настанот, сопственикот Александар Смилковски рекол дека целата инвестиција чинела околу 3,2 милиони евра, а објектот ќе го направел Маврово одлична дестинација низ целата година за оние кои го сакаат планинскиот туризам.
„Целиот комплекс, со сите негови внатрешни и надворешни содржини, е направен според најсовремени стандарди и трендови за домување. Наместо да изградиме уште еден хотел, направивме комплекс на станови каде секој може да стане сопственик на стан во Маврово,“ изјавил Смилковски.
Ниту по оваа јавна изјава инспекторите на општината не направиле проверка на објектот, или пак и покрај проверките, оставено било инвеститорот да продава станови, наместо да изнајмува соби и апартмани.
Општина Маврово слепа пред незаконската трансформација
Професорот Мирослав Грчев, вели дека е недозволиво да се толерира некој што изградил станбен објект, на место каде што требало да има хотел.
„Ако некој според детален урбанистички план и според одобрение за градба треба да изгради хотел, а наместо тоа тој гради станбен комплекс. Тоа е спротивно на законот и на ваквите локации треба општинаската инспеција да врши надзор, а ако тие не го направат тоа, треба да интервенира и Државниот градежен инспекторат,“ вели Грчев.
Во првата зграда изградена до ски патеките во Маврово имало два типа на станови. Станови за купување и станови за изнајмување, кои можат да се изнајмат најмалку на една година. Според информациите од Фејсбук страницата на Пелагонија, станови се продаваат и во она што во проектот било предвидено да биде сутерен и требало да има фоаје, магацин, скален простор, лифт и трем. Комуналиите биле пресметани како за сутерен од 257 метри квадратни.
Евтина инвестиција
Инвестицијата за „Маврово Резиденс 1“ не чинела многу. Пелагонија АД Гостивар целиот објект го изградила врз државна земја приватизирана и откупена по цени и до десетина пати пониски од пазарните.
Земјиштето на кое е изграден овој објект било целосно државно. Во 2008 година, поради правото на користење кое го имал во наследство од некогашното државно претпријатие, тој можел да побара приватизација на ова земјиште.
Оттука тргнало се. Првичните парцели на кои било планирано да се направи изградбата биле 2102 метри квадратни. И врз база на оваа приватизација тој веќе има 30 отсто од парцелата. Му фалеле уште 4,850 м2 за да го изведе замислениот проект – хотел.
Со законот за откуп на градежно земјиште за дооформување на парцела, Пелагонија АД Гостивар, станала сопственик на парцела од речиси 7000 метри квадратни.
Според тарифниците кои ги има донесено Владата, приватизацијата на првите парцели чинела 340 денари по метар квадратен, додека пак откупот за дооформување на парцелите чинел 70 денари по метар квадратен. Според податоците до кои што дојде ИРЛ, финансиските служби во општината не биле среќни со ниската цена, па побарале независен проценител да ја цени земјата којашто е продадена по 70 денари по квадрат. Проценителот дал цена од 25 до 30 евра, а не е евро и нешто, па општинските службеници наплатиле данок по проценетата цена.
Но, проценителот којшто го нарачале општинските службеници не влијаел врз одлуката на градоначалникот, па се случила апсурдна ситуација: општинските финансиски служби наплатиле данок на имот според цената на проценителот, а градоначалникот склучил договор за едно евро по квадрат и ја ингорирал проценетата вредност.
Тоа значи дека 30 проценти од земјиштетот врз кое што се наоѓа „хотелот“ е купило за 5,5 евра по квадрат, додека останатите 70 проценти општината им ги продала за 1 евро и 15 центи по квадрат. За неколку илјади евра, тие се стекнале со 7,000 метри квадратни градежно земјиште во паркот.
Тендерското миленичето на Град Скопје: Од успешен старт со Трајановски до плодна соработка со Шилегов
Подемот на новата Пелагонија Гостивар почнува пред околу 10 години, но бизнисот најдобро врви во последните шест. Во периодот од 2014 до 2020 година компанијата добила најмалку 22 милиони евра во државни тендери. Повеќе од половина од нив или 12 милиони евра ги добиле од Градот Скопје. Старата администрација со Трајановски им го доделува и првиот голем тендер за рабогта на територијата на Скопје. Добрата соработка продолжува и со администрацијата под водство на градоначалникот Петре Шилегов.
Пелагонија Гостивар работи и во општините Маврово и Гостивар. Во Маврово тукушто ја завршија нова општинска зграда. Најголем дел од работата на оваа фирма е со државни и јавни институции.
Александар Смилковски: Нема јас да истражувам со вас
Пелагонија АД Гостивар не одговори на нашите писмени прашања. Сопственикот Александар Смилковски во телефонски разговор ни рече дека „немал намера да истражува со нас“ и затоа не би разговарал на оваа тема.
„Си имам јас друга работа, ние работиме законски,“ рече кусо и спушти.
Најголемите институционални опструкции во обезбедувањето на документите за овој проект, ИРЛ ги имаше токму за овој објект. Општината Маврово не ни одговори на барањата за клучните инспекциски документи, додека градоначалникот Медат Куртоски вети дека ќе провери за што станувало збор во врска со овој објект.
Ова истражување е дел од проектот “Бетонизација на Маврово”. Тимот од новинари, графички дизајнери и видеографери работеше повеќе од три месеци и собираше и обработи повеќе од 3,000 јавно достапни документи со цел да ја раскаже приказната за рапидната и непланска градежна урбанизација на Националниот парк Маврово. Сите стории и докуметенти погледнете ги овде.
Поврзани стории со проектот Бетонизација на Маврово:
