Press "Enter" to skip to content

Поглавје „Правосудство”: Почнува ли бунтот на „малите” луѓе

25.09.2020

Наташа Димитриевска во сообраќајна несреќа ги загуби својот сопруг и нероденото дете, а виновникот излезе речиси неказнет. Навидум, овој случај не е ништо посебен во однос на стотици други вакви кои биле дел од дневниот билтен на полицијата во минатата деценија. Но, отпорот на Наташа и нејзината јавна борба со обвинителите и судиите поттикнува и други граѓани да се побунат против судската власт. Зачетокот на овој мал граѓански бунт доаѓа во време кога владеењето на правото ќе биде главна тема на разговор меѓу Скопје и Брисел. 

Пишува: Лила Караташева
Илустрација: Лука Блажев

Вечерта, на 12 октомври 2018 година, Атила Саид вознемирено ќе  истрча од својот дом во близина на Млечниот ресторан во скопската населба Тафталиџе откако ќе чуе “стравотен и силен звук од удар на возила”. Сомнежите на Атила се точни: на булеварот „Метрополит Теодосиј Гологанов“ собрани се луѓе околу безживотното тело на млад маж, по она што се чини дека станува збор за сообрајна несреќа помеѓу мотор и џип. Втората жртва е млада бремена жена. Прво ќе и пристапи неа. 

„Гледајќи ја тогаш, искрено, мислев дека нема да преживее,“ раскажува за ИРЛ Атила Саид. 

И навистина, прогнозите не се воопшто оптимистични. Згора на тоа, таа е соочена со сознанието дека во сообраќајната несреќа ги загубила својот сопруг и плодот од шест неделната  бременост. Никој не очекува дека Наташа ќе се врати на нозе и ќе почне отворена борба со правосудниот систем кој што на виновникот за несреќата, бизнисменот Васил Чорбаџиев, ќе му овозможи да се извлече речиси неказнето. 

Многу ми е мило што жената успеала да застане на нозе. Глетката беше страшна, не е нешто кое што може да се заборави,“ рече Атила за чувството кога по две години ја видел Наташа на телевизија како храбро истапува и бара одговорност од обвинителката и судијката со име и презиме и со конкретни акции. 

Нејзиниот случај ќе поттикне и други граѓани да зборуваат јавно за неправедните пресуди во кои што граѓаните секојдневно губат свои блиски на небезбедните улици и небезбедните градилишта. Во овие области земјата ја има и највисоката смртност во незгоди на ниво на Европа. Но, наместо казни кои што ќе донесат правда за жртвите, ниските или никакви казни поттикнуваат бројoт на жртви да расте. Во многу од ваквите случаи, виновниците се врски, моќ и влијание во општеството. 

Во име на граѓаните 

На четврти септември Наташа Димитровска ќе ја “твитне” одлуката на Судијката Елена Јосифовиќ во случајот против Васил Чорбаџиев, познат бизнисмен од Тетово со престојувалиште во Скопје.

Исходот од пресудата ќе предизвика инстантна бура од незадоволство кај граѓаните кои што постојано бараат ред во сообраќајот во главниот град, а твитот на Наташа ќе стане вирален. Таа ќе соопшти дека Чорбаџиев ќе мине без затворска казна иако и покрај сообраќајните правила, кобната ноќ одлучува да заврти лево, на две полни линии и на место каде што стои огромен знак кој му укажува дека има забрана за вртење кон лево. Така ќе загине сопругот на Наташа, а таа ќе мине месеци неподвижна, со трајни деформитети и лузни по целото тело. 

„Најироничното нешто е тоа што во сите пресуди пишува пресуда во име на граѓаните на РСМ, а граѓаните се многу често оштетени од тие исти пресуди кои се изрекуваат,“ рече 32-годишната Наташа кога со неа се сретнавме во едно скопско кафуле. 

Лузните се видливи, но видлива е и нејзината решителност да ја истера правдата преку сите легални инструменти, јавно и со директно посочување на одговорните. Таа е правник и тоа е нејзината предност. Најголемиот дел од граѓаните – жртви на вакви околности во правосудниот систем освен што се борат со моќни и влијателни поединци, немаат средства за да ги тераат долгите и скапи судски битки. Медиумите ретко ги следат случаите на загинатите лица во сообраќајот или загинатите градежни работници. 

Почеток на борбата

Но, Наташа успеа да го привлече вниманието кога на 7 септември годинава или три дена по пресудата поднесе преставка за несовесна работа на судијката Елена Јосифовиќ до Судскиот совет на РСМ. На 10 септември истото го побара и од Советот на јавни обвинители за обвинителката  Снежана Бундалевска Ѓорѓиевска. 

Разочарана од пресудата и според неа, процесните нерегуларности, таа решава да не остане само револтирана, туку да се соочи со системот којшто и нанел неправда со тоа што ќе ги стави на тест оние кои треба да бидат чувари на интегритетот на судиите и обвинителите и со тоа на уставно гарантираното право на пристап до правда на сите граѓани. 

„Јас сум лојален граѓанин на оваа држава, а државата мене не може да ми обезбеди правда,“ додава Наташа.

Во претсавките има низа на неправилности, отсуство на обвинителката при донесувањето на одлуката, истерување на Наташа од судницата во моментот кога Васил Чорбаџиев ја признава вината, грешките при увидот на МВР и обвинителството кои Наташа била должна сама да ги исправа. Исто така, тие не ја земале во предвид нејзината загуба на плод и не дошле до потребната медицинска документација до која доаѓа адвокатот на Наташа утрото пред судењето.

„Ме здоболеа зборовите на судијката на крајот на судењето „Наташа ти не се секирај, штета ќе ти биде дадена за сите трошоци за постапката што ќе ги пријавиш, тие не можат да разберат дека овде не се работи за пари,“ рече Наташа додавајќи и дека и се чинеле неверојатни завршните зборови на судијката во кои што таа својата одлука ја правда со нејзините впечатоци за искрено каење на обвинитетот. 

Чорбаџиев никогаш не му се јавил на семејството, не дошол на ниеден помен или во болница. На местото на ударот, тој не им понудил помош на Гоце и Наташа туку постојано зборувал на телефон, според кажувањата на очевидците и на жртвата. 

Еден месец пред судењето тој за прв пат ја побарал Наташа на телефон за да и понуди пари во случај да има некакви потреби, по што започнал да се расправа со неа откако таа одбила пари и рекла дека бара правда. Другиот контакт е писмо пратено речиси една година по несреќата. 

Наташа се прашува како е можно во овие околности Судот да цени дека тој се каел и грижата на совест веќе му била најголема казна. 

„На мене и на мојот свекор ни испрати идентично писмо, со сменети имиња, зборот сочуство беше секаде ставен во наводници. Најверојатно писмото не го ни напишал сам,“ рече Наташа. 

ИРЛ се обиде телефонски да разговара со Васил Чорбаџиев, но кога разбра дека сме новинари ни спушти слушалка. 

Со условни пресуди до уште повеќе жртви

За тешки дела против безбедноста во сообраќајот ќе се изрече условна осуда за Васил Чорбаџиев. „Судот и обвинителството го ценат искреното каење и признавање на вината земајќи во предвид дека се работи за небрежен случај”. Тоа се олеснителните околности на страна на Васил, бидејќи судот смета дека најголемата казна со која се соочил возачот е совеста, без разлика на тоа каква казна ќе му биде одмерена.

„Овој случај не може да се третира како небрежност. Чорбаџиев живее во близина на местото на несреќата, истите улици ги минува секојдневно, дури и да не живее таму искусен возач треба да ги знае и почитува сообрќајните прописи. Тоа може да значи дека тој редовно ги прави истите прекршоци и е потенцијална опасност за луѓето во сообраќајот,“ вели Наташа во разговорот со ИРЛ.

Натали Петровска од Коалицијата Сите за правично судење е загрижена поради „благата“ казнена политика и непостоењето на ефективни затворски казни. На годишно ниво кривичните дела по чл.297 и чл.300 се помеѓу петте најзастапени кривични дела во државата. Според неа условната пресуда од две години не може да постигне ефект на превенција кон идните сторители на кривични дела од овој вид.

Натали Петровска смета дека мора да се пристапи кон спроведување на посериозни реформи во проверка на човечкиот фактор во правосудството, дури и нивна целосна промена.

„Треба да се воспостави модел за проверка на интегритетот на носителите на функции во правосудството, како и проверка на нивното работење во определен временски период,“ додава Петровска.

Маричиќ: Овој случај го отвара патот за анализа на пропсутите на ваквите случаи

Тимот на ИРЛ, ден по пресудата достави прашање на оваа тема и до Министерот за правда Бојан Маричиќ

„Најважното нешто што произлегува од овој случај е да се направи анализа дали постојат пропусти во третирањето на прекршоците и кривичните дела во сообраќајот. Мислам дека е разумно во наредниот период да се направи детална анализа на законската рамка, судската пракса, постапувањето на јавното обвинителство и работата на сообраќајната полиција од што би произлегле мерки и препораки за зголемување на безбедноста во сообраќајот,“ велат од кабинетот на Министерот за правда Бојан Маричиќ.

По јавниот притисок Обвинителството реши да се жали на пресудата

Ова е прв случај во кој македонската јавност од близу може да се поистовети со неправедноста и пристрасноста  на највисокиот орган на државната власт. Случај кој ги засегна и граѓаните и медиумите. Исто така, Наташа е пример на човек кој добро ги познава законите и сака истите да ги спроведе на дело.

На 18.09.2020 Основното јавно обвинителство достави жалба до Апелациониот суд Скопје за изречената првостепена пресуда. Обвинителството не е задоволно од одлуката на кривичната санкција. Јавниот обвинител цени дека првостепениот суд ставил акцент на олеснителните наспроти отежителните околности, со тоа казната за Васил Чорбаџиев е блага и неадекватна. Исто така јавниот обвинител предлага Апелациониот суд да изрече казна затвор за виновникот како главна казна и да му се изрече забрана за управување со моторно возило како споредна казна.