Суплементите на еден од најстарите и најпопуларните македонски брендови за одржување на телото „Слимлајн“ биле лажно декларирани додатоци за храна кои содржеле антидепресиви и опасни лекови за слабеење. Две години полицијата не може да постапи по барањето на АХВ за да ја блокира веб-страницата на „Слимлајн“ за продажба на нивните производи. Со помошта на познати инфлуенсери на „Инстаграм“ и „Фејсбук“, производите слободно се продаваат и се консумираат, иако е донесено решение кое забранува пуштање во промет на производите пред да се направи анализа за присуство на сибутрамин. Една таква кутија суплементи ракометарот Горан Кузмановкси ќе ја плати со својата кариера.
Известува: Лила Караташева (ИРЛ); Дополнително известување: Сара Смоловиќ (КРИК Србија); Уреди: Сашка Цветковска (ИРЛ); Илустрации: Лука Блажев (ИРЛ)
Пресек на главни откритија
- Суплементите на еден од најстарите и најпопуларните македонски брендови за одржување на телото „Слимлајн“ биле лажно декларирани додатоци за храна кои содржеле антидепресиви и опасни лекови за слабеење. Со цел да избегнат строги контроли и потреба од регистрација во Агенцијата за лекови, суплементите ги продавале како додатоци за исхрана.
- Една од пронајдените супстанции е субитрамин. Во САД, ЕУ и во Македонија, субитраминот е забранет за употреба поради опасност од сериозни и штетни ефекти врз здравјето на луѓето.
- Србија пред четири години ги забранила производите на „Слимлајн“ за употреба откако властите откриле дека суплемент на оваа компанија содржел антидепресиви.
- Во 2019 година Агенцијата за храна издава решение за задолжителна лабораториска анализа за безбедност на сите производи на „Слимлајн“ пред пуштање во промет. По извесен период Слимлајн повеќе не се дел од регистерот на АХВ.
- Но, застапниците продолжуваат незаконски да ги продаваат суплементите преку својата интернет-страница, а со помош на агресивно рекламирање на „Инстаграм“ и „Фејсбук“.
- За да дојдат до што повеќе купувачи на својата веб-страница за онлајн продажба, тие ангажираат фитнес-инструктори и познати инфлуенсерки како Јелена Спенџарска и Лила Филиповска. Со своите десетици и стотици илјади следбеници, меѓу кои и голем број тинејџерки и млади, тие на „Слимлајн“ им обезбедуваат потрошувачи за разните додатоци како детокс-чаеви и други производи за убавина и здравје.
- Примероците од суплементите во кои се пронајдени штетните супстанции биле декларирани како кинески.
- За производите што во моментов се продаваат онлајн, земјата на потекло и производител не може да се утврдат бидејќи производот нема декларација, а на самата кутија не пишува ништо.
- Агенцијата за храна во 2020 година ќе поднесе кривична пријава која ќе резултира со судски процес против одговорните во фирмата СЛЦ која се претставува како увозник на овие суплементи. Дел од судењето е и познат македонски ракометар, кој сведочи дека поради необележаниот субитрамин во суплементот на „Слимлајн“ добил позитивен допинг-тест по што му завршила кариерата.
- Одложувањата на судскиот процес се во најголем дел поради отсуство на обвинителот. На судските рочишта што ги проследи ИРЛ обвинителот доаѓаше без службени материјали. Во една пригода побара од присутните адвокати да му позајмат бел лист хартија „за да има нешто на масата“.
- Две години полицијата не може да постапи по барањето од Агенцијата за храна да ја отстрани веб-страницата на „Слимлајн“ за онлајн продажба.
Кога еднаш ќе ги отвориме екраните станува тешко да се избегнат мноштвото совршено затегнати убави луѓе со рамни стомаци и сјаен тен. Стотици познати личности, модели, фитнес и лајфстајл тренери и брендови го користат интернетот за да создаваат и продаваат слики на совршенство.
Рекламите на производи за здравје и убавина на разни суплементи, козметички производи и детокс чаеви се буквално насекаде. Само во Македонија до октомври 2021 биле регистирани 7.021 различен суплемент. Но, опасностите кои демнат од екранот скриен во лажниот свет на идеaлното тело се реални. Понекогаш, тие можат да ве чинат и кариера.
Со билни суплементи до крајот на спортската кариера
Во животите на спортистите јули и август имаат сосема поинакво значење. Тоа е времето за подготовки за натпреварите за претстојната сезона. Поранешниот репрезентативец и играч на ракометниот клуб Еурофарм, Горан Кузмановски, напорно ќе тренира за да се покаже во најдобро светло. За 37-годишниот ракометар ова е последната и најважна сезона за неговата идна кариера. По години на теренот, Кузмановски следната 2019 година планирал да започне нова етапа во кариерата: да стане тренер.
„Во септември сè личеше дека ќе е добра сезона и ми даде ентузијазам дека ќе бидам дел од промените во Еурофарм каде што се дигна моралот“, раскажува Кузмановски кој на овие последни натпревари очекувал да го изгради својот имиџ на тренер за кариерата што сака да ја следи. Кузмановски добива две признанија за најдобар стрелец на два меѓународни натпревари во подготвителниот период. Но, во октомври ќе пристигнат вознемирувачки вести.
Водечкиот тренер во клубот Еурофарм, Ѓорѓе Цирковиќ, бил шокиран кога ги добил допинг-резултатите за Кузмановски. Тестот бил позитивен, а според анализата пронајдена била супстанцијата субитрамин.
„Тоа требаше да му биде најдобрата сезона во кариерата. Во моментот тој беше и нашиот најдобар играч“, вака тренерот Цирковиќ го доживеал позитивниот допинг-тест на Кузмановски направен пред првиот европски меч.
Фотогалерија од различни моменти во ракометната кариера на Горан Кузмановски
За ракометарот ова ќе значи крај на сезоната и крај на кариерата во овој спорт.
„Заспав како најдобар стрелец, а се разбудив како најголем криминалец“, раскажува Кузмановски.
Во обид да открие зошто тестот бил позитивен, решил да направи лабораториска анализа на единствениот нов производ што го внел во својата дневна рутина, а тоа биле таблетите за намалување на тежината и прочистување на организмот од токсини на база на билки од брендот „Слимлајн“.
Спортистите се ограничени при изборот на состојки што смеат да ги внесат во својот организам поради строгите правила што ги наложува Светската антидопинг-агенција – ВАДА. Секој спортист е должен да го почитува правилникот според кој е забранета дури и употребата на лекови за ублажување настинка. Кузмановски се консултирал со аптекарката и двајцата внимателно ги читале состојките на сите додатоци за исхрана што биле достапни. На крајот се одлучил за „слимлајн адванс“ – ЛОТ 2017041.
Опис под фото: Кузмановски сè уште ги поседува пакувањата од додатоците на исхрана на кои пишува дека содржат само природни продукти од типот црвен портокал. На амбалажата пишува дека додатокот помага за одржување на тежината, особено ако при консумација на таблетите практикувате физичка активност.
„Денот кога ја испив 25-тата капсула од пакување од 30 капсули беше денот кога ми го направија допинг-тестот“, вели Кузмановски кој по позитивниот тест добил деветмесечна забрана за играње.
Решил да ги испрати на испитување таблетите што ги пиел. Купил две кутии од различни линии на „Слимлајн“ во две различни аптеки. Двете пакувања по барање на неговиот адвокат биле пратени во лабораторијата ЦХ ИХТМ во Белград затоа што во Македонија не постои лабораторија што поседува акредитирана метода за испитување на супстанцијата сибутрамин. Резултатите од Белград покажале дека во додатоците на исхрана купени од „Еурофарм“ има присуство на сибутрамин, а во додатоците купени од „Зегин“ има присуство на флукосетин. И двете супстанции претставуваат лекови.
Субитраминот е лек за слабеење и е забранет за употреба повеќе од една деценија на пазарите во ЕУ, САД, како и Македонија, поради штетните и сериозни последици врз здравјето на луѓето. Флукосетинот е антидепресив и тој може да се користи за правење лекови кои, пак, можат да бидат единствено пропишани од лекар.
Случаен тест на српски универзитет ќе доведе до забрана за продажба на „Слимлајн“ во Србија
Од лабораторија во Белград ќе протечат нови информации за продуктите на „Слимлајн“ – ова не е проблем што постои единствено на македонскиот пазар.
Професорот Веле Тешевиќ од лабораторијата ЦХ ИХТМ во Белград вели дека веќе еднаш во 2017 година утврдиле присуство на флукосетин во додаток на исхрана од „Слимлајн“, кој се продавал онлајн на нивната српска веб-страница. Тој испратил и допис до Градскиот завод за јавно здравје во Србија за да ги информира дека во додатоците на исхрана има антидепресив кој не е наведен во амбалажата.
„Врз основа на добиените резултати имаме сомнеж дека производот е неточно деклариран како целосно природен“, пишува во дописот на професорот Веле Тешевиќ.
Супстанцијата ќе биде случајно пронајдена на вежба со студентите кои имале задача да донесат по еден производ и да вежбаат хемиска анализа. Една студентка ќе ги донесе своите диететски таблети „слимлајн“ на чија амбалажа ќе пишува дека се увезени од Македонија. По известувањето на Тешевиќ до надлежните, Агенцијата за храна и ветерина од Србија ќе направи нови тестирања кои ќе ги потврдат сомнежните. Во 2018 Србија ќе ги забрани производите за продажба, по што фирмата „Слимлајн“ во Белград ќе биде ликвидирана.
Недекларирани супстанции, непознато потекло
Производите на „Слимлајн“ на пазарот во Македонија се продаваат повеќе од една деценија. Низ годините нив ги увезува компанијата „СЛЦ груп“ ДОО, претходно со назив „Слимлајн интернационал“, регистрирана во Скопје на улица „Јабланица“ 50/б во скопската населба Пинтија.
Сопственици се брачниот пар Марија и Ѓоре Костовски, додека управител е ќерката на Марија, Андријана Павловиќ, против која и се води судскиот спор во Кривичниот суд.
Ова не прва битка на АХВ со оваа компанија. Во 2011 година, АХВ по првпат ќе открие сибутрамин во додатоците на „Слимлајн“. Од АХВ ни одговорија дека додатоците ги прогласиле за небезбедни, ги повлекле од промет и нештетно ги уништиле. Сопственичкиот брачен пар Ѓоре и Марија Костовски во 2013 година одлучил да ја тужи АХВ и побарал 13 илјади евра за надомест на материјална штета. Апелацискиот суд во Скопје ја одбил жалбата на „Слимлајн“ како неоснована.
Проблемите продолжуваат и во 2019 година по пријавата на ракометарот Кузмановски. АХВ повторно ќе испитува примероци од суплементите на „Слимлајн“. По новите сознанија, инспекторката Тања Ристевска излегла на терен и според нејзиниот исказ во судот, пребарувајќи низ скопските аптеки, успеала да најде само еден примерок во аптеката „Еурофарм“. Примерокот го испратила на тестирање во Институтот за јавно здравје и резултатите биле исти како оние во Белград, присуството на сибутрамин било потврдено.
Од 2019 година досега Агенцијата има поднесено две прекршочни пријави против фирмата „Слимлајн“ и една кривична пријава која се однесува на случајот со ракометарот. Во таа кривична пријава обвинети се „СЛЦ груп“ и ќерката на сопственичката, Андријана Павловиќ.
Во 2020 година ќе започне и судскиот спор кој сè уште трае поради многубројните отсуства на обвинителот Миле Арсениевски. На судењата на кои присуствуваше тимот на ИРЛ тие се одложуваа поради отсуство на Арсениевски, чие докажување се состои од собрани документи од одбраната и од адвокатот на Кузмановски. На судењата на кои се појавуваше, а ги следеше ИРЛ, обвинителот понекогаш доаѓаше неподготвен.
Во една пригода позајми бел лист од адвокатите за да не му изгледа празна масата, како што рече во судницата. ИРЛ се обрати до Јавното обвинителство да праша со каква сериозност се третираат случаите кои потенцијално можат да загрозат многу животи, особено на млади девојки и тинејџери кои често се цел на ваков маркетинг. Од Обвинителството одговорија дека ќе го разгледаат случајот во најкус можен рок.
Лет преку законите на интернет
Веќе две години е активно решението кое забранува пуштање во промет на овие производи без претходна анализа за присуство на сибутрамин. Ниту еден производ на „Слимлајн“ не е регистриран во Агенцијата за храна и ветерина. Од Агенцијата за лекови, пак, ни одговорија дека тие не би можеле да регистрираат потенцијално ниту лек што содржи субитрамин затоа што тоа е забрането во нашата држава.
Сепак, производите се широко достапни за потрошувачите – преку интернет. Агенцијата за храна и лекови побарала од полицијата уште пред две години да ја тргне веб-страницата на „Слимлајн“ од интернетот, но полицијата сè уште не сторила ништо зашто не можеле да ги лоцираат сопствениците.
Во последните две години се појавуваат се повеќе релевантни научни студии кои испраќаат панични пораки дека драматично расте несигурноста и анксиозноста кај младите жени и мажи – корисници на „Инстаграм“, „Фејсбук“ и други социјални мрежи. Ова се должи на нереалните стандарди за убавина и среќа кои станаа темел на економијата на овие мрежи, особено „Инстаграм“. А во интернет-економијата не важат правилата, па така „Слимлајн“ растура.
Производите ги рекламираат познати лица на „Инстаграм“ и „Фејсбук“, односно таканаречени инфлуенсери, а сопствениците ангажираат и фитнес-инструктори со цел производот да им се доближи на оние што вежбаат. Меѓу познатите лица ангажирани да ги рекламираат производите на „Слимлајн“ се и позната ТВ-водителка Лила Филиповска, која има 210 илјади следбеници само на „Инстаграм“, таканаречената инфлуенсерка Јелена Спенџарска со 47 илјади следбеници, лајфстајл инфлуенсерката за здрав живот Христина Пан, но и инфлуенсери од регионот бидејќи „Слимлајн“ ги испорачува своите производи преку достава откако тие ќе се нарачаат на нивната веб-страница.
Пред три месеци ИРЛ испрати прашања до Спенџарска и Филиповска, откако им кажавме кои се главните наоди на истражувањето за субитраминот, ги прашавме дали само ги рекламираат производите или и ги консумираат. Менаџерот на Филиповска одговори дека е во лоша здравствена состојба и поради тоа нема да може да одговори на прашањата. Истиот ден новинарите на ИРЛ ја забележаа водителката како прави козметички третман на трепките откако фотографија се најде на нејзините социјалните мрежи.
Се јавивме и во салонот, од каде што ни потврдија дека таа дента била во таму. Спенџарска, пак, беше дрска со новинарката на ИРЛ и одби да разговара. Нè упати кај Марија Костовска и ни го даде нејзиниот телефонски број.
„Што сакаш ма ти? Престани да шириш дезинформации, гони се во п…у м…р“, ѝ порача Костовска на новинарката без претходно да дозволи да ѝ биде поставено какво било прашање.
Фитнес-инструкторката Билјана Ристевска од „Синерџи“ веднаш престанала со промоција на таблетите откако дознала за оваа супстанција.
„Ми понудија соработка, која ја прифатив. Испив неколку таблети и почнав да ги рекламирам на ‘Инстаграм’. Веднаш штом дознав дека некогаш содржеле штетни супстанции престанав да ги рекламирам и да ги консумирам“, вели Ристевска.
Македонскиот познат ракометар – репрезентативецот Филип Миркуловски вели дека е многу важно граѓаните да внимаваат што и од каде купуваат, а институциите да бидат ажурни бидејќи ако жртви може да станат спортистите, кои се подобро едуцирани за одржување на телесната тежина, тогаш што останува за другите.
„За квалитетите на Горан, перспективите и иднината која го очекувала можам да ви зборувам нашироко. Едноставно е жалосно што ова им се случува на луѓе што се толку посветени да го извадат најдоброто од македонскиот спорт. Спортистите користат многу суплементи и ние веруваме дека тие се безбедни. Но тоа што му се случи на Горан може да им се случи на сите спортисти во Македонија. Важно е луѓето да знаат што консумираат бидејќи, за разлика од спортистите, обичните граѓани кои многу повеќе ги консумираат овие суплементи немаат како да дознаат за нивната штетност“, вели Миркуловски за ИРЛ.
Царина: Две години не е увезено ништо за овие фирми од Кина
Производите чии амбалажи биле испитани од македонската и српската агенција за храна, како и пакувањата на ракометарот Кузмановски на амбалажите имаат наведено дека суплементите се произведени во Кина од страна на извесна компанија „Кунминг Лингао битехнолоџи“. Пребарувањето не даде резултати ниту за компанијата ниту за адресата на производителот.
Во обид да дознаеме повеќе за производите што се продаваат на интернет, ИРЛ нарача производ. Пристигна преку пошта, но без кутија и без декларација на македонски јазик. Самото пакување на таблетите не содржеше информации за производител или земја на потекло. Скенирањето на баркодот од кутијата покажа дека тој е генериран во Македонија, иако не постои дозвола за производство и пуштање во промет на овие производи.
На самата испратница впишано е лажно име на испраќачот, но останува бројот од адресата на Марија и Ѓоре Костовски. Со производот не ни беше доставена фискална сметка, а плативме со готовина.
Инстаграм преписка помеѓу новинар на ИРЛ и вработен во Слимлај. Нарачавме суплемент кој стаса без декларација и без фиксална сметка. Немаше пречки за достава на производот иако истиот не би смеел да се продава без задолжителни анализи за недозволени супстанци.
Од Царината ни беше одговорно дека ниту една од посочените фирми за посочениот бренд не може да се лоцира во нивните архиви и две години не е направен никаков увоз од Кина.
Во меѓувреме, кампањите на социјалните мрежи за придобивање нови купувачи продолжуваат. Од АХВ ни одговорија дека од 2018 година до денес пристигнале уште две претставки од граѓани кои не се чувствувале добро, а производите ги набавиле преку интернет.
Од МВР ни потврдија дека до нив е доставено известување од страна на АХВ и дека од нивна страна се преземени соодветни мерки и активности. Оттаму велат дека поднеле неколку акти до ОЈО Скопје во врска со предметниот акт.
„Во последниот акт е побарано преку ОЈО Скопје, преку меѓународна правна помош одговор, односно податоци од ‘Фејсбук’. Се преземаат понатамошни мерки и активности по насоки од ОЈО Скопје“, велат од МВР.
Оваа сторија е изработена по пријава на граѓанин која стигнува до Истражувчка репортерска лабораторија.
Забелешка од уредникот:
До објавувањето на овој текст на официјалната страна на Агенцијата за храна и ветеринарство, овие фирми ги немаше во регистерот за одобрени додатоци на исхрана. За време на истражувањето, репортерите од ИРЛ се соочија со притисоци од сопствениците и со лица од институциите со цел да се спречи оваа публикација.
