Швајцарски тајни
Благој Механџиски во јавноста е познат како сопственикот на првиот приватен и најпрофитабилен синџир аптеки во оваа држава. Себеси се нарекува човек од народот. За него и за брендот „Зегин“ во медиумите најчесто ќе прочитате само добри работи. Фармацевтскиот тајкун за себе вели дека нема динар во банка. Но, протечените податоци од швајцарската „Кредит Свис“ ќе нè доведат до првите траги на парите што се употребени за градењето на еден од водечките национални брендови – империјата „Зегин“.
Известуваат: Маја Јовановска, Ивана Настеска; Дополнително известување: Дајана Лазаревска
Во првите две децении од независноста на државата натпреварот за власт меѓу политичките елити се базираше на меѓусебните обвинувања – кој колку украл од општествениот имот и како ја оштетил државата во процесот на приватизацијата.
ВМРО-ДПМНЕ зборуваше за приватизацијата на Бранко Црвенковски до 1998 година –СДСМ, пак, за приватизацијата на Љубчо Георгиевски до 2002 година.
Со илјадници приватизирани фирми, се чини, не е останат некој позначаен државен имот за приватизирање за следните елити. Етикетата виновници за транзициската кражба нема да биде печат на владите на премиерите Владо Бучковски (СДСМ) и Никола Груевски (ВМРО ДПМНЕ).
Но, пребарувањето низ протечените сметки од „Кредит Свис“ нè врати во 2006 година – еден месец пред парламентарните избори кога Бучковски ќе одлучи да ги продаде „Градски аптеки“.
Писмо од работниот колектив на „Градски аптеки“ адресирано до премиерот Владо Бучковски. Работниците ги споделуваат своите стравови и бараат да се обрне особено внимание бидејќи станува збор за првата приватизација во здравствениот сектор која има потенцијал да ги предодреди понатамошните процеси во целокупниот здравствен систем. Извор: Државен архив на Македонија.
Со Бучковски ќе започне, а со Груевски ќе продолжи една од најдолгите стечајни постапки која ќе се формализира во декември 2021 година. Исходот е во корист на компанијата „Зегин“, во сопственост на семејството на транзицискиот бизнисмен Благој Механџиски, која ќе го преземе целиот имот на аптеките – дуќани на најатрактивните локации во Скопје.
Пребарувајќи низ домашните и странски јавни списи, ИРЛ и партнерите ќе откријат дека преземањето на државните аптеки се случило речиси истовремено со отворањето на сметките на Механџиски во „Кредит Свис“. На тие сметки се слеале пари од исландскиот банкротиран фонд „Мајлстоун“, кој непосредно пред приватизацијата купува удели во „Зегин“. Потоа „Зегин“ од државата купува удел во „Градски аптеки“.
Подемот на империјата „Зегин“
Еден месец пред парламентарните избори, во јуни 2006 година, уделите на државната фирма „Градски аптеки“ беа понудени на продажба на Македонска берза. Вработените негодуваат, но премиерот не попушта. Владата на Бучковски ќе отстапи само пет проценти од уделите или симболичен пакет акции за работниците во „Градски аптеки“, а 20 проценти кои можат да ги откупат по повластени цени. Додека неколкумина бизнисмени водат војна за што поголем удел во обичните акции, за сиромашните вработени и повластените цени се голем предизвик. Вера Рајовска се сеќава дека морала да позајми 1 300 евра за да си го откупи учеството.
„Ние сите се надевавме дека со тие откупувања и со тоа учество од нас вработените, „Градски аптеки“ ќе продолжат да работат. Но, за жал, не беше така. Не ни помислувавме дека за кратко време фирмата ќе оди под стечај“, се потсетува Вера Рајовска.
Пребарувањето низ архивите покажува дека приватизацијата на „Градски аптеки“ е проследена со медиумски скандали и обвинувања за малверзации. Механџиски, меѓу другото, е соочен и со обвинувања за трупање резерви на лекови од неговата веледрогерија со цел креирање долгови кои би довеле до стечај.
Само ваквиот исход подоцна ќе му овозможи на „Зегин“ да го присвои целиот имот на аптеките и да ги отпушти сите вработени кои подоцна ќе ги преземе „Зегин“, но за значајно пониски плати.
„Нè приватизираа преку ноќ и нè фрлија на улица и снаоѓај се понатаму како знаеш и умееш. Битно им беше да ја пропаднат нашата фирма и да си ги земат објектите и да си продолжат со работа“, вели поранешната вработена во „Градски аптеки“, Елена Спасовска.
Механџиски: Парите до динар ми беа за инвестиции
Почетокот на преземањето на „Градски аптеки“ почна одамна, во период кој коинцидира со времето кога Благој Механџиски отвора три сметки во банката „Кредит Свис“ од Цирих, Швајцарија.
Според протечената база на податоци од банката во Цирих, сите сметки во кои се јавува Благој Механџиски се отворени во јануари 2007 година. Две се регистрирани на 12 јануари на негово лично име, а третата е отворена на 25 јануари на правно лице, чиј потписник е Механџиски.
Во телефонски разговор со ИРЛ, Благој Механџиски потврди дека сметките постојат, но вели дека сите се сметки на фондот „Мајлстоун“, а не и лични.
„Сите пари беа за инвестирање, јас динар не сум потрошил од тие пари“, вели Механџиски. Прашан зошто инвеститорите ја одбрале Швајцарија за да отворат сметки за инвестирање иако имале и овде фирми, тој вели дека тие имале сметки низ цел свет.
„Еве, вие сега за Германците ако работите, тие каде ќе ви префрлат пари!?“, праша Механџиски.
Механџиски вети видеоинтервју, а ИРЛ и партнерите му испратија и писмени прашања дали сметките биле пријавени пред институциите, за што ги користел сметките до 2015 година кога партнерите веќе биле повлечени и во затвор, како и други прашања, но иако вети тој не одговори на писмото на медиумските организации.
Во обид да откриеме зошто Механџиски чувал пари во швајцарската банка „Кредит Свис“, дали ги пријавил во македонските институции и дали се влеале во македонската економија, моравме да се навратиме во неговото минато.
МН: Приватизацијата на „Градски аптеки“ доаѓа со капитал на озлогласени исландски банкари
Денес „Зегин“ го сочинуваат повеќе од 200 аптеки во Македонија. Но, не беше отсекогаш така. Брендот станува актуелен во јуни 2006 година, кога Благој Механџиски по првпат влегува во бизнис со странски партнер. За пет милиони евра тој ќе продаде половина од компанијата на групацијата „Мајлстоун“ од Исланд, фонд кој главно вложува во банки и фармацевтската индустрија. Во Македонија ќе инвестираат во КИБ банка од Куманово, винарницата „Лозар“ и фирмата „Зегин“.
Во тоа време во македонскиот печат изостануваат подлабоки анализи за исландскиот инвестициски фонд и партнер на Механџиски. Сопственици се браќата Карл и Штајнгримур Вернерсон кои имаат фирми низ цела Европа и удели во многу банки. Браќата Вернерсон добиваат имиџ на богати и угледни бизнисмени, а сопственикот на „Зегин“ со новите партнери најавува заеднички инвестициски авантури на многу полиња.
Според официјалните информации од Државниот завод за статистика, Македонија дотогаш немала речиси никаква економска соработка со оваа далечна островска земја.
2007, Скопје
По само шест месеци откако Исланѓаните ќе купат удели во „Зегин“, Благој Механџиски во јануари отвора три сметки во банката „Креди Свис“. На една од нив ќе има пет милиони франци или речиси онолку пари колку што „Мајлстоун“ уплатил во „Зегин“.
ИРЛ во Централниот регистар побара увид во сите фирми поврзани со семејството Механџиски. Империјата „Зегин“ има десетина активни и неколку ликвидирани компании. Добивме стотици документи во кои може да се види кој е актуелен сопственик на фирмата, сите промени што биле направени и финансиските извештаи од основањето досега.
Според документите, само еден ден по отворањето на третата сметка во швајцарската банка, односно на 26 јануари 2007 година, Механџиски како физичко лице ги засилува своите бизнис-активности и купува дел од винарницата „Лозар“ од Велес за 1,1 милион евра.
Еден месец по отворањето на последната сметка, тој ќе купи уште акции во „Градски аптеки“, овој пат тоа ќе биде пакетот акции на работниците. Со партнерите од „Мајлстоун“ во јули 2007 година ќе отвори уште една заедничка фирма – „ММ инвестмент“ во која Механџиски и „Мајлстоун“ ќе вложат по 2,2 милиони евра, а по еден месец ја зголемуваат главнината на фирмата за уште два милиони евра. Првичната дејност на „ММ инвестмент“ е трговија на големо со млечни производи, јајца, масла и масти за јадење, а потоа се пренаменува во холдинг-компанија кој станува сопственик на имотот на винарницата „Лозар“.
Со незаконски одлеани пари од Исланд се инвестирало во „Зегин“
2009, Рејкјавик
Светската економска криза го зафаќа и Исланд, кој е меѓу првите држави која прогласува банкрот. Пропаѓаат сите големи банки и штедилници, а заштедите на граѓаните остануваат заробени. Исландските институции за финансискиот колапс гледаат виновници во 30-ина банкари, меѓу кои и партнерите на Механџиски – браќата Вернерсон. Во 2009 година тие прогласуваат и банкрот на нивната компанија „Мајлстоун“ и судот во Рејкјавик ги осудува на затворски казни од три години.
Обвинението се темели на злоупотреба на службената должност, што довело до акции кои ја предизвикале кризата на финансиските институции во Исланд. Дел од активностите за кои се осудени исландските банкари ги вклучуваат и незаконски ризични инвестиции во периодот од 2006 до 2008 година – купче пари кое ги вклучува и инвестициите во „Зегин“.
По ова, во стечај влегува и заедничката фирма со Механџиски и „Мајлстоун“ – „ММ инвестмент“, со проценет имот од 6,5 милиони евра. Стечајот на „ММ инвестмент“ заврши пред неколку месеци и фирмата нема да се ликвидира туку Механџиски ќе прави реорганизација. Стечајната постапка ја води истата судијка од Граѓанскиот суд Скопје 2 која го водеше стечајот на „Градски аптеки“, Ирена Петрушевска.
По 11 години, „Зегин“ ќе им исплати три од заостанатите седум плати на стечајните работници
2022 Скопје
„Зегин“ во јануари ги презеде објектите на „Градски аптеки“. Атрактивните локации веќе се во служба на профитот од продажба на лекови. Но, според планот за реорганизација на стечајниот управник Ацо Петров, поради светската здравствена и економска криза, доверителите ќе мора да почекаат две години, иако аптеките веќе работат под брендот „Зегин“.
Според последните достапни бројки од Централниот регистар, здравствената криза била мошне поволна за фармацевтската индустрија. Во 2020 година аптеките „Зегин“ и „Моја аптека“, сите во сопственост на ќерките и внукот на Благој Механџиски, заедно имале профит од 75 милиони евра. Само „Зегин“ има раст на добивката од 1 000 проценти и раст на приходите од 4,9 проценти.
Вкупниот долг кон сите 33 доверители е 4,5 милиони евра, од кои најголем доверител е самиот „Зегин“, кој побарува 2,2 милиони евра. Доверители се и 43 поранешни вработени кои очекуваат седум неисплатени плати, но „Зегин“ ќе им исплати само три. Или вкупно 50 000 евра. Каматите што се таложеле низ десетте години судски процес, „Зегин“ нема да ги исплати.
„Се чувствувам изневерена, најмногу од државата. Затоа што ние работниците не сме заштитени од ниедна страна. Државата ги штити тие што имаат, моќните луѓе, а ние сме работничка класа, незаштитени од никого“, вели поранешната вработена во „Градски аптеки“, Вера Рајовска.
Мапа со локациите на 18 објекти во Скопје на „Градски аптеки“ кои од јануари годинава ги презеде „Зегин“
Со „Градски аптеки“ до повеќе среќа со медиумите
„Градски аптеки“ му овозможуваат ѕвезден подем на поранешниот службеник од југословенската државна фирма „Кемофармација“. Малата и незнајна фирма „Зегин“ станува национален бренд, а Благоја Механџиски набргу влегува во милоста на медиумите.
Последните објави за „Зегин“ и Механџиски, но и последните институционални истраги се од 2005 година, кога тогашната влада утврди многу незаконитости во работењето на фармацевтската компанија.
Му беа запленети 61 килограм лекови со истечен рок или пред истекување, кои „Зегин“ се обиде да им ги испрати како донација на настраданите од цунамито во Шри Ланка. Овие лекови беа планирани како дел од државната помош на Македонија, но беа запалени на „Дрисла“.
Истата година Владата му го одзеде на „Зегин“ управувањето со стоковните резерви со лекови, кога беше утврдено дека на одредени позиции има огромни количини лекарства, некои со набиени цени, додека лагерот за други многу битни препарати и раствори бил нула.
Инспекторите на Бирото за лекови на „Зегин“ му запленија и 11 000 вакцини против грип кои не смеел да ги продава, бидејќи имунизацијата е дозволена единствено во овластените јавни здравствени организации.
Оттогаш за неправилности во работењето на „Зегин“ многу ретко може да се прочита нешто во медиумите. Неговите компании редовно се рекламираат на телевизии, весници и особено се присутни на интернет-порталите.
Наместо официјален одговор на прашањата испратени до господинот Благој Механџиски, од компанијата „Зегин“ добивме понуда за деловна соработка. ИРЛ е непрофитен медиум, кој не работи со комерцијални реклами, а понудата ја оценивме како непристојна.
Документарен филм:
Документи:
ГРАДСКИ АПТЕКИ | ЗЕГИН | ММ ИНВЕСТМЕНТ | |
ЦЕНТРАЛЕН РЕГИСТАР | |||
СЛУЖБЕН ВЕСНИК | |||
