Оваа истражувачка приказна е изработена од страна на партнерите на ИРЛ Македонија во Словенија и Хрватска, “Остро”. Приказната за корупција и организиран криминал претходно беше договорена за објавување со неколку медиуми во Хрватска, но поради притисокот врз медиумите од страна на моќни лица од политиката и бизнисот, истражувањето на колегите од “Остро” беше цензурирано во хрватските медиуми. ИРЛ во духот на солидарноста ја реобјавува приказната за богатиот хрватски бизнисме Михајло Перенчевиќ и неговите врски со рускиот претседател Владимир Путин.
Пишуваат: Анушка Делич, Машењка Бачич и Дмитри Великовски
Верзија на англиск и на словенски јазик: Oštro.si и OCCRP
Членови на семејството и блиски соработници на Михајло Перенчевиќ, богат хрватски бизнисмен кој има врски со рускиот претседател Владимир Путин, добија милиони долари од Русија маскирани како набавки на измислени недвижнини.
Средствата биле депонирани на личните банкарски сметки на примателите во Австрија, со што било возможно да се избегнат хрватските контроли за перење пари, даноци како и прашањата за нивно потекло.
Точниот извор на парите е непознат. Но, оф-шор компанијата која ги извршила плаќањата е поврзана со мрежа која порано переше средства украдени од рускиот државен буџет во таканаречениот „Случај Магнитски“. Трансферите до семејството на Перешевиќ и соработниците се извршени на ист начин како што тоа се правеше со парите од Русија.
Новинарите ги пронајдоа трансакциите – и некои од неисполнетите договори што ги поткрепија – во сетот на протечените записи од „Укио банка“. Сега веќе непостоечката литванска банка беше централна за „Пералница Троика“, огромна шема за движење на парите, која беше откриена минатата година од страна на „Проектот за известување за организиран криминал и корупција“ и неговите медиумски партнери. Десетици оф-шор компании кои ја формираа Пералницата, исто така користеа фиктивни зделки за да оправдаат големи трансфери на пари надвор од Русија – и тие исто така користеа банкарски сметки на „Укио Банка“.
Белата свадба
Сонцето блескаше над Чикат, прекрасен залив на западната страна на Лошињ, еден од најголемите острови во Хрватска во северниот дел на Јадранското Море. Покрај обалата на морето се протега шеталиште, кое во саботата во март 2019 година беше затворено за јавноста. Во тек е истакната свадба, а приватноста беше главен приоритет.
Фотограф успеа да ја улови единствената јавно достапна фотографија за настанот од еден брод во близина: Гости кои се качуваат на сонцето само неколку чекори од водата под десетици букети со црвени рози, кои надвиснуваат над нив во огромни вазни.
Во центарот е парот, двајцата од богати семејства. Таткото на младоженецот Емил Тедески Јуниор, е сопственик на една од најголемите компании за храна во регионот. И веднаш зад невестата, Ника Перенчевиќ, стои нејзиниот татко, со неговиот карактеристична бела коса: Михајло Перенчевиќ.
Перенчевиќ, кој поминал поголем дел од својата кариера во странство, претставува мистериозна фигура во Хрватска. Неговото семејство го избегнува центарот на вниманието, а кога за неговите деловни активности се дискутира во медиумите, тој е опишан како таен тајкун за кого може да се проверат само неколку детали. Локалните медиуми шпекулираат за бизнисот на Перенчевиќ надвор од Хрватска, но не многу работи се конкретно познати.
За време на последните години пред независноста на Хрватска, Перенчевиќ помина пет години во Либија работејќи во фабрика која и припаѓа на Монтмонтажа, југословенска фирма за инженеринг и градежништво, според поранешниот директор на компанијата Дарко Мајиќ.
Што Перенчевиќ правел после тоа, останува нејасно.
Она што е познато е дека, од најмалку 2010 година, тој го водеше Велестрој, голема руска градежна компанија која има добиено профитабилни договори од Транснефт, државниот монопол за транспорт на нафта. Перенчевиќ добил признанија од двајцата руски претседатели за својата работа – и покрај внатрешен извештај на Транснефт, во кој се обвинува друг изведувач кој го предводел порано за преоптоварување на државната компанија и обезбедување на измамни документи.
Не е познато како Перенчевиќ завршил да работи и живее во Русија, но во Лошињ, тој сега е широко познат како влијателен оператор. Тој рече дека привлекол милиони долари руско финансирање на островот, што е очигледно во неодамнешниот пораст на инвестициите од Јадранка, долгогодишен локален развивач на туризам.
Поврзаноста на Перенчевиќ со Јадранка се чини дека е длабока. На својата веб-страница, локалниот кошаркарски тим што компанијата го спонзорираше со децении, КК Јадранка, му се заблагодарува на „неопходниот“ Михајло Перенчевиќ за придонесот во нивниот успех од неговите почетоци во средината на 70-тите години. Долгогодишниот извршен директор на компанијата, Санџин Шолиќ, исто така играше во тимот.
Последните врски на Перенчевиќ со Јадранка е потешко да се забележат, особено затоа што неговите вистински сопственици се затскриени зад нејзината руска компанија за управување. Локалните медиуми објавија дека Перенчевиќ поседува некои од нејзините недвижнини, а всушност, неговиот десен човек, Крешимир Филиповиќ – првиот потпретседател на Велестроја – е претседател на надзорен одбор на Јадранка.
Јадранка беше купена во 2013 година од компанијата за управување, која припаѓа на голема руска банка.
На прашањето на еден хрватски медиуми дали стои зад аквизицијата, Перенчевиќ рече дека неговит пари не се вмешани, но неговото влијание е. Не е ни чудо што локалните активисти понекогаш го нарекуваат гувернер на островот, позајмувајќи го рускиот збор за „гувернер“ за да ги навестат неговите странски врски.
Влијанието на Перенчевиќ беше очигледно на денот на свадбата на неговата ќерка: Јавното шеталиште каде што се одвиваше прославата беше затворено за посетители. Хотелот веднаш над него, Белви, е првото одморалиште со пет ѕвезди на островот. Тој беше развиена од Јадранка.
Непостоечки недвижен имот
Токму во ова јадранско прибежиште новинарите проследија некои од банкарските трансакции пронајдени во протекувањето од „Укио банка“.
Податоците од литванската банка покажуваат дека „Маико финансии холдингс“, оф-шор компанија регистрирана на британските Девствени Острови, направила девет комплети парични трансфери во вкупна вредност од 24,2 милиони американски долари меѓу 2008 и 2010 година.
Шест од овие отидоа на банкарски сметки во Австрија, кои им припаѓаат на луѓе поврзани со Перенчевиќ; три отидоа кај други хрватски државјани. Во осум од девет случаи, трансакциите беа означени како плаќања за недвижен имот. (Деветтиот беше обележан со името на продавачот, но исто така беше договор за недвижен имот.)
Протечените податоци содржеа и договори поврзани со три од деветте зделки, во вредност од околу 14,8 милиони американски долари. Но, вистинските банкарски трансфери поврзани со овие договори беа многу поголеми од предвидените договори. Покрај тоа, хрватскиот регистар на земјиште им потврди на новинарите дека Маико никогаш не побарал да се регистрира како сопственик на овие имоти и дека промените во сопственоста никогаш не биле донесени.
Според специјалист за перење пари, овие детали водат до заклучок дека овие зделки можеби биле фиктивни.
Соња Циндори, професорка по право на Универзитетот во Загреб, која студира за напори за анти-перални на пари, напомена дека водењето бизнис со оф-шор не е самото по себе незаконско и не мора да означува перење пари.
Како и да е, потенцирајќи дека пристапот до деталите за досието ќе биде неопходен за целосна анализа, Циндори рече дека „потенцијално може да се заклучи дека станува збор за фиктивна продажба со можност за перење пари“.
Таа посочи неколку индикатори за перење пари во клаузулите од договорите, вклучително и меѓусебно поврзаната природа на инволвираните лица и фактот дека недвижноста никогаш не се менувала.
Поради оваа причина „логично е да се заклучи“ дека измама се случила, рече таа, предупредувајќи дека ќе биде неопходна целосна истрага за поврзаните документи и протоци на пари.
Од шесте преостанати зделки, се чини дека, всушност, се случила една – набавка на Перенчевиќ на легендарниот ресторан во Лос Анџелес. Не е познато дали другите пет групи на плаќања резултирале во вистински трансфер на сопственост.
Преценети станови
Еден од примателите на парите на Маико беше Крешимир Филиповиќ, првиот потпретседател на Велестроја, руската градежна компанија предводена од Перенчевиќ.
Во април 2009 година, Филиповиќ потпиша договор за продажба на два станови во Загреб на Маико, покажува протекувањето на „Укио Банка“. Во договорот, кој ги третираше двата стана како единствен имот, Маико се согласи да префрли 1,97 милиони евра (2,5 милиони американски долари) на австриската банкарска сметка на Филиповиќ на две рати.
Всушност, Филиповиќ доби околу 25 проценти повеќе пари отколку што е наведено во договорот. До моментот кога беше потпишан, Маико веќе префрлил вкупно 1,6 милиони евра (2,1 милиони американски долари) на неговата сметка.
Договорот беше целосно измислен. Хрватскиот регистар на земјиште покажува дека Маико никогаш не поседувал ниту еден стан. Покрај тоа, регистарот покажува дека Филиповиќ не бил сопственик ниту на поголемиот стан за време на „продажбата“. Заедно со просторот за паркирање во близина, таа единица припаѓала на неговиот татко Томо Филиповиќ.
Две години подоцна, помладиот Филиповиќ го продаде својот стан на вистински купувач за нешто повеќе од 90.000 евра (130.000 американски долари) – далеку помалку од сумата што ја доби од Маико на неговата австриска банкарска сметка. Неговиот татко го продал поголемиот стан за непозната сума во 2015 година.
Крешимир и Томо Филиповиќ одбија да коментираат.
Се во семејството
Членовите на семејството Перенчевиќ исто така добија милиони од Маико.
Еден од нив беше Синиша Цизел, поранешен сопруг на неодамна оженетата ќерка на Перенчевиќ, Ника.
Тогаш, сè уште омажен за неа, Цизел доби речиси 5,7 милиони евра (7,9 милиони американски долари) од оф-шор компанија помеѓу септември 2008 и октомври 2010 година. Два механизми беа искористени за да се оправдаат овие трансфери: Продажба на вила во Загреб (која никогаш не се случи) и издавање на заем (што се чини дека никогаш не се вратило).
И покрај договорот што покажува дека Цизел ја продал вилата во богатиот кварт во Медвешак во соседството во Загреб на Маико за 4,9 милиони евра (7,5 милиони американски долари) во 2009 година, Цизел никогаш официјално не ја поседувал вилата – и Маико никогаш не ја добил. Домот беше купен во август 2004 година од страна на Ника Перенчевиќ, поранешна сопруга на Цизел, која денес сè уште ја поседува. Таа го набави од очигледно неповрзан продавач за нешто повеќе од 700.000 долари.
Истата година, според договорот за заем, кој се појавува во податоците на „Укио Банка“, Маико му додели на Цизел петгодишен заем од пет милиони евра (6,5 милиони долари). Податоците не содржат индикации дека Цизел некогаш ги вратил парите.
На прашањето до „Укио“ да ги објасни исплатите на Цизел, претставник на Маико одговори дека тој е „експерт за пазарот на недвижности во Хрватска. Тој бара профитабилни можности и многу често купува „жешки“ предлози во негово име со финансирање што доаѓа од нас според договори за заем “.
Репортерите не беа во можност самостојно да ја потврдат стручната експертиза на Цизел за недвижнини. Тој е сопственик на печатарска куќа во Загреб.
Според податоците на „Укио“, Маико му префрлил пари и на таткото на Ника, Михајло Перенчевиќ, како и на неговата мајка Марта Перенчевиќ.
Во февруари 2009 година, Михајло Перенчевиќ доби 39.000 евра (50.000 УСД) како првична исплата на заем од Маико. Новинарите не пронајдоа докази дека тој некогаш ги вратил.
Во текот на претходната година, Маико исто така испрати 1,03 милиони евра (1,2 милиони американски долари) на австриска банкарска сметка што ја држи Марта Перенчевиќ.
Целта на исплатата беше наведена како „договор за продажба на островска куќа“. Иако податоците на „Укио“ содржат договор поврзан со островска куќа, новинарите лоцирале две куќи поврзани со неа на островот Лошињ.
Една од нив, сместена на работ на градот Мали Лошињ, порано беше во сопственост на Марта и нејзиниот сопруг Никола. Но, таа никогаш не ја продала на никого; наместо тоа, таа беше официјално подарена на нејзиниот син Предраг, братот на Михајло.
Другиот, импозантен дом на заливот Шикат наречен Вила Саборка, го купиле Михајло Перенчевиќ и неговата сопруга Соња, но никогаш не и припаѓале на Марта.
Иако таа не можела да го продаде овој дом на Маико, таа има друга врска со оф-шор фирмата: Вила Саборка е поврзана со хрватски бизнисмен по име Дамир Лојен, чија мајка, Нада, беше таа што ја продаде куќата на парот Перенчевиќ.
Лојен, исто така, беше исплатен од Маико. Помеѓу јули и октомври 2009 година, тој добил 3,6 милиони евра (5,2 милиони американски долари) од компанијата на неговата австриска банкарска сметка. Целта беше наведена и како „според договор за продажба на куќи“.
Кога Укио го замолил Маико да му ги објасни плаќањата на Лојен, компанијата соопшти дека купила две куќи од него. Новинарите не можеа да најдат ниедна од куќите за да утврди дали Маико навистина ги купил.
Еден од соработниците на Ложен, бизнисмен по име Давор Кржнариќ, беше третото лице за кое се утврди дека склучил очигледно фиктивен договор за недвижнини.
Во ноември 2009 година, Кржнариќ потпиша договор за продажба на својот дом во близина на Загреб на компанија наречена „Allied Financial Ltd“. Оваа компанија исто така е оф-шор регистрирана на британските Девствени Острови. И таа имаше многу близок однос со Маико: постојат неколку милиони долари трансакции напред и назад меѓу двете компании во податоците на „Укио“.
Десет дена по тој договор, Кржнариќ добил 130.000 евра (196.171 американски долари) на неговата австриска банкарска сметка – сума што одговара на „авансно плаќање“ наведено во договорот. Но, иако договорот беше склучен со „Allied Financial Ltd“, во него беше прецизирано дека парите може да доаѓаат од друга компанија. Така и беше – а компанија беше Маико. Ниту една друга исплата на Кржнариќ не се појави во податоците.
Всушност, ниту една компанија не ја купила куќата. Кржнариќ ја поседувал тогаш и сè уште ја поседува денес.
Михајло, Соња и Ника Перенчевиќ, Синиша Цизел, Дамир Лојен и Давор Кржнариќ не успеаја да одговорат на барањата за коментар.
Надвор од Холивуд
Вклучувањето на семејството Пенешевиќ со Мајко го надминува заемот на Михајло и очигледно неточните договори за недвижнини.
Всушност, се чини дека оф-шор компанијата е поврзана со аквизицијата од висок профил направен од семејството Перенчевиќ во 2009 година за кој се дискутираше широко во хрватските медиуми.
Се работи за дело на Дан Тана, легендарен ресторан на булеварот Санта Моника во Лос Анџелес, кој наводно го посетуваат познати личности на А-списокот како актерот Jamesејмс Вудс и наследничка на хотелски ланец Парис Хилтон.
Пријатели на високи места
Компаниите како Маико се регистрирани во оф-шор јурисдикции токму затоа што ова го отежнува откривањето кој стои зад нив и што прават.
Како и да е, врз основа на информации во форма на претпазливост поднесени на британските Девствени Острови, беше можно да се идентификува еден млад руски адвокат по име Владимир Положков како корисен сопственик на компанијата во моментот на очигледно измамничките договори за недвижнини.
Положков станал сопственик на Маико на возраст од 27 години; а управувал со нејзината банкарска сметка на 25 години. Неговата младост, неговата работа како адвокат и неговиот недостаток на деловно работење, бидејќи ја презеде одговорноста за компанија што спроведуваше трансакции во вредност од стотици милиони долари, сугерираат дека тој можеби бил полномошник постапувајќи во име на други интереси.
Во тоа време, тој бил правен советник во банката Акропол, од која потекнуваа четири документи поврзани со зделки со недвижнини, кои биле испратени до Укио. Акропол, исто така, имаше неколку други врски со Маико, сугерирајќи дека може да насочува барем некои активности на компанијата од позади сцената.
Сметките на Маико беа искористени за купување скап накит за еден од сопствениците на банката, Сергеј Лепешкин, пари за неговата сопруга и ќерка и за плаќање на такси за колеџ на неговиот син во Велика Британија. Неколку компании поврзани со Лепешкин и ко-сопственик на „Акропол“, Ахмет Паланкоев, беа меѓу најголемите донатори на Маико.
Дури и далеку како од Москва, патеката на парите води назад кон прекрасните плажи на заливот Чикат, кои сè уште се обновуваат со руски пари од непознато потекло.
