Шведска инвестиција, македонска пералница: Како „Кредит Свис“ го спаси од даноци казиното „Аполонија“

Швајцарските тајни од базата на податоци на „Кредит Свис“ ќе откријат матни операции на крупни имиња од светската индустрија на обложување кои се одвивале во Македонија повеќе од две децении. Репортерите на ИРЛ и СТВ откриваат дека сметки во „Кредит Свис“ биле користени да се скрие данок од македонските даночни обврзници, а некои од нив се дел и од актуелно судење за перење пари во гевгелиското казино „Аполонија“. Македонските институции, меѓу кои и Управата за јавни приходи, повеќе од 15 години неуспешно се обидуваат да ги наплатат даноците што шведската инвестиција ги избегнала со помош на мрежа од офшор-фирми и швајцарскиот банкарски систем 

Известуваат: Давид Илиески (ИРЛ), Александра Денковска (ИРЛ), Јоаким Дуфвермарк (СТВ), Арис Велизелос (СТВ)

Раните 90-ти години на минатиот век не се лесни за жителите на една од десетте најпросперитетни држави во светот. Шведска доживува економска криза каква што не видела дотогаш: ќе крахираат банките, а државата ќе се соочи со стапка на невработеност каква што немала од 30-тите години. 

Во Европа, падот на железната завеса се слави со ентузијазам, но економските ефекти од долгата Студена војна се катастрофални по посткомунистичките општества. 

Ерата на интеграции и странски инвестиции во регионите во трансформација е далеку од стартот, но групацијата „Чери“ од Шведска веќе ги има преселено своите операции токму во Источна Европа. Причините за ова се во големата шведска реформа која ќе ги забрани слот-машините и, генерално, драматично ќе ги заостри законите за коцкарската индустрија. 

Еден од нејзините основачи, Ларс Клинг, во 1991 година ќе пристигне на Балканскиот Полуостров. Атмосферата е зовриена, а почетокот на постјугословенските војни веќе јасно се гледа. Македонија се мачи да го најде својот пат кон независноста без крвопролевање. Нема ниту устав ниту монетарна политика. Во таква неизвесност, со недостиг на храна и енергија, сечија инвестиција е повеќе од добредојдена. 

Мистериозен опстанок во негатива 

Шведскиот капитал од седум милиони евра ќе биде најавен од страна на премиерот Никола Кљусев, како поттик на економскиот мотор во Македонија. Во центарот на Гевгелија, во друштво на висока државна делегација, Ларс Клинг ќе го отвори казиното „Аполонија“ – првата странска инвестиција во земјава. 

На хартија, оваа инвестиција никогаш нема да му се исплати на Ларс Клинг. „Аполонија“ со години бележи финансиски загуби, но прашањата околу исплатливоста на инвестицијата се чини дека не го мачат и Ларс Клинг. Тој до денес живее на релација Гевгелија-Солун-Монако, а казиното „Аполонија“ ги чува своите врати отворени за расположените грчки гости. 

„Не е за пофалба што првата странска инвестиција во државата е казино“, вели финансискиот експерт Павле Гацов додека новинарите на ИРЛ и СТВ го запознаваат со спецификите на случајот пред интервјуто. Гацов е експерт во областите перење пари, даноци и финансиско известување уште од 89-та година. Бил советник на неколку министри во неколку влади, а денес е претседател на Здружение на даночни советници на Македонија. 

Гацов вели дека е жалосно што некои од првите странски инвестиции во Македонија не доаѓаат во сектори кои може да значат развој туку во бизнисот со казина.

„Ниту сме очекувале, ниту сме можеле, ниту, пак, ќе сме биле некоја сериозна конкуренција во казината, да кажам, ако некој вложил во казино, дека ние не знам каков напредок ќе имаме. Очигледно мотивите се индивидуални, на мала група луѓе, со некакви амбиции, да не кажам, лукративни или можеби насочени на некој друг начин“, вели Гацов. 

Податоците од протечената база од „Кредит Свис“, кои германскиот весник „Зидојче цајтунг“ ќе ги сподели со ИРЛ, СТВ и партнерите, ќе фрлат ново светло врз нелогичните финансиски операции на казиното „Аполонија“. 

Тајните сметки на Ларс Клинг во швајцарската банка „Кредит Свис“ ќе добијат смисла кога трагите на парите ќе нè доведат до судење за организиран криминал и перење пари – процес што трае повеќе од 15 години.

Нелогични загуби

„Триесет и шест години Аполонија“ е првиот билборд пред влезот во Гевгелија, кој недвосмислено ви навестува дека влегувате во балканската „казино-престолнина“. Градот во просек го посетуваат 550 000 грчки туристи, кои годишно трошат по 60 милиони евра – само во казината. 

Казиното „Аполонија“ е сместено во хотелот „Југо“, кој, пак, бил изграден уште во 1982 година. Во архитектонското решение за хотелот била предвидена просторија за игри на среќа, но никогаш не била отворена сè до доаѓањето на шведската инвестиција. 

Долгогодишниот гевгелиски новинар Илија Манолов инвестицијата ја опишува како „период на ренесанса за градот“ бидејќи дотогаш тоа било земјоделски крај.

„Тоа беше македонско-шведски капитал, затоа името му беше ‘Југосвен’. Не беше само казино туку цел комплекс, со хотел и ресторан. Вработија многу луѓе“, вели тој.

По отворањето на казиното, раскажува Манолов, се зголемила фреквенцијата на луѓе во градот, особено на луѓе од соседна Грција кои доаѓале да играат во казиното, а со тоа се развивале и други бизниси. Но, по само неколку години, се покажува дека не било сè така розово.

„Аполонија“ е единствено казино во градот Гевгелија. Другите објекти од оваа индустрија се по должина на автопатот во близина на македонско-грчката граница. Сепак, бизнисот, кој речиси 30 години го води еден од шведските мастер умови за коцкање, работи со постојани загуби и се чини дека тоа никому не му пречи. 

Според анализата што ИРЛ ја направи на годишните финансиски извештаи на компаниите кои ја имале лиценцата за казиното „Аполонија“ – „Југосвен турист и Корнелија“, „Корона интернационал“ и „Фортуна интернационал“ – трите компании во целост имале повеќе загуби отколку добивки. 

„Југосвен турист и Корнелија“, или првата компанија со која се отвора казиното „Аполонија“, е основана во 1990 година. Оваа компанија ја имала лиценцата за казиното до август 2007 година. 

Во период од 2000 година, кога е поднесен и првиот финансиски извештај во Централниот регистар, до 2022 година, пријавила вкупно 1 952 157 евра добивка и 10 443 784 евра загуба. Ова значи дека компанијата во дводеценискиот период на текот на целото своето работење имала повеќе од осум милиони евра нето-загуба. 

Она што е впечатливо е дека во клучните години што се опфатени во судскиот случај против „Аполонија“, од 2004 до 2007 година, компанијата пријавила дека немала никаква добивка. 

„Многу е симптоматично да отворите бизнис и постојано да ви прави загуби. Здравата економска логика кажува дека во многу краток рок треба да реагирате. Во контекст дека или треба да го затворите бизнисот или да реагирате со создавање услови да се вратите во оној профитабилниот дел од бизнисот, значи да остварувате профит. Постојаното остварување загуби покажува некои други индиции што контролата треба да ги утврди“, вели Гацов за ИРЛ.

Првиот аларм 

Во 2003 година Ларс Клинг и финансискиот директор на казиното, српскиот државјанин Драган Стошиќ, ќе бидат сопрени од полицијата на граничниот премин со Грција, „Богородица“. Полицијата ќе извести дека двајцата пренесувале 200 000 евра во кеш, пари кои не им ги пријавиле на властите. Не е познато која била дестинацијата на двајцата патници ниту, пак, постојат други пишани записи за овој случај. Според прегледот на архивите на весници од тој период, медиумите единствено го пренеле полициското соопштение во кое е опишано дека сопственик на казино и директор на казино биле приведени на граничниот премин.

Малкумина во тоа време знаеле дека сопственикот е соосновачот на групацијата „Чери“ и партнер на Пер Хамберг, еден од најбогатите Швеѓани и моќна личност во бизнисот со онлајн коцкање, вреден неколку милијарди долари. Неговото име ќе се појави и зад позиција директор во една од офшор-компаниите во сопственичката структура на казиното „Аполонија“, што е и предмет на судење. Но, досега прибраните податоци не се доволни да се разјасни конкретната улога на шведскиот милијардер во случајот „Аполонија“. 

Преку серија контроли, Управата за јавни приходи (УЈП) ќе открие дека казиното води двојно книговодство. Официјалното сметководство во годишните извештаи пријавува загуби, но тајното сметководство покажува профити и регистрира континуирани добивки. 

Во 2004 година започнува судски спор за финансиски малверзации, но ќе заврши со ослободителни пресуди за вмешаните. Причините се во контроверзната одлука на судијата кој по барање на одбраната ќе прифати прибраните документите од обвинителството, кои се запленети од тајното сметководство, да не бидат дел од судењето, а делото да се докажува единствено преку официјалното сметководство. Судот во Велес за ИРЛ го потврди случајот што се водел по настанот на границата. 

Швајцарски банки за избегнување на правдата

По речиси 14 години од првиот случај, во 2018 година започнува нов судски процес за перење пари и злоупотреба на службената должност против одговорните лица во компаниите што стојат зад казиното „Аполонија“. Обвинети се адвокати, судија, нотари, директори и други вработени во фирмите што раководат со казиното. Случајот го води обвинителката Гордана Смаќоска, а на обвинителна клупа има осуммина обвинети за перење пари и злоупотреба на службена должност. Но, не и семејството Клинг, кое било и сè уште е вистинскиот сопственик на овој бизнис преку мрежата офшор-компании во Панама и Маршалските Острови. 

Според обвинението, во периодот од 2004 до 2007 година нелегално биле изнесени повеќе од четири милиони евра од казиното „Аполонија“. Тоа се правело преку склучување фиктивни договори за консалтинг и агентура. Дел од овие пари, според Јавното обвинителство, потоа биле враќани назад како инвестиции во фирмите во Македонија преку сметки во странство. 

Во истиот период, кој е предмет на ова судење, Ларс Клинг отворил четири трансакциски сметки во швајцарската банка „Кредит Свис“ на кои биле ставени десетици милиони швајцарски франци.

Две од трансакциските сметки на Клинг во „Кредит Свис“ се отворени во 2004 година. На една од овие сметки во јуни 2007 година имало повеќе од 12 милиони швајцарски франци. На втората сметка во јули 2006 година имало повеќе од еден милион. 

Прегледувајќи ги документите во Централниот регистар на фирмите на семејството Клинг, кое управува со казиното „Аполонија“, репортерите на ИРЛ најдоа доказ дека дел од сметките на Ларс Клинг во швајцарската банка „Кредит Свис“ биле користени за да се исперат парите извадени од казиното „Аполонија“. 

Во оној спорен период од 2004 до 2007 година капиталот на една од фирмите што стои зад „Аполонија“, „Корона интернационал“, е зголемен за осумпати. Во компанијата биле ставени 2,7 милиони евра преку сметки во швајцарската банка „Кредит Свис“. Фирмата за секоја уплата од странство морала да достави доказ во Централниот регистар. На една од потврдите стои сметката на Клинг во швајцарската банка „Кредит Свис“ која е дел од податоците на меѓународното истражување. 

Швеѓанецот уште од самиот почеток инвестицијата во казиното „Аполонија“ ја прави преку мрежа од офшор-компании. Во тоа време тој не фигурира како сопственик или управител на компанијата, туку како еден од правните застапници на фирмата „Корнелија оверсис корпорејшн“ од Панама, која е еден основачите на компанијата што стои зад казиното. Ова на Клинг му овозможило да го избегне обвинението. 

Групацијата „Чери“, првата компанија што Клинг ја основа во Шведска, денес е центарот на комплицираната мрежа компании во светскиот бизнис со онлајн казина вреден неколку милијарди евра. Во брошурата објавена на интернет-страницата на „Чери“ пишува дека проширувањето во Источна Европа не го дава посакуваниот резултат и дека групацијата уште во 1992 година планирала да се повлече од овој регион. 

Триесет години подоцна казиното „Аполонија“ сè уште работи со загуби. 

Која била исплатливоста на Ларс Клинг, кој во Шведска важи за крал на коцкарниците, да го одржува во живот ова мало, трошно казино во центарот на Гевгелија во кое воопшто не се вложува, останува нејасно. ИРЛ се обиде да добие коментар и одговор на овие прашања од семејството Клинг. Ларс Клинг и неговите ќерки, кои во моментов се сопственици на фирмите во Македонија, не беа достапни за коментар. 

Ларс Клинг денес живее во Монако заедно со својата втора сопруга од Македонија, Билјана Алексиќ, поранешен управител во „Аполонија“ и нивните две малолетни деца. Веќе има 77 години и не е инволвиран во бизнисот во Македонија. 

Мариа и Ингела Клинг се оние кои, меѓу другото, раководат и со казиното „Аполонија“.

Новинарите на ИРЛ, заедно со партнерите од шведскиот радиодифузен сервис, го посетија домот на семејството на Мариа Клинг во Солун, Грција, како последен неуспешен обид да добијат одговори на овие прашања. 

Документарен филм:

Документи: