Оние кои придонеле Македонија да стане длабоко корумпирана земја во која правдата е речиси невозможна, се и оние кои се борат за власт. Довербата во партиите паѓа, но програмите „дишат“ во друга димензија и нудат фантастични решенија за борба со криминалот и корупцијата.
Пишува: Maja Јовановска
Последните извештаи на меѓународните организации кои го мониторираат напредокот на државата во клучните аспекти кои се пресудни за владеење на правото, нотирано е дека Македонија се врти во круг и нема никакви резултати во борбата со корупцијата и еднаква правда за сите граѓани. Речиси идентични се и заклучоците на Фридом Хаус, Стејт департментот и извештајот на Европската комисија.
Политичките партии во своите програми издвојуваат посебен дел за борба против корупцијата и реформи во правосудството. Речиси сите ветуваат нула корупција, правда за сите и ветинг на судиите и обвинителите. Нивните планови не нудат надеж за промени, оти сите овие ветувања ги читаме и слушаме со години наназад. Во најновите програми истите флоскули се препишани неисполнети ветувања.
СДСМ повеќе се фали што сториле, отколку што ќе направат
СДСМ како владејачка партија во најголем дел од програмата се фали што направила во својот мандат, отколку да понуди решенија во поглавјето корупција и судство. Насловот е неинвентивен „Добро управување – подобар и праведен систем за сите“, а воведот е како лекција од учебник за европско право. Шест пати се споменува зборот режим, кога се прави споредба со практиките на владеењето на власта на ВМРО-ДПМНЕ, но ниту еднаш не е наведен зборот „метла“ – операција која во 2019 година ја најавуваше СДСМ за расчистување со корумпираните функционери.
„Ветивме дека ќе ја ослободиме државата од режимот и дека институциите ќе им ги вратиме на граѓаните. Токму тоа и го правиме, и покрај сите предизвици со кои се соочуваме и дома и во светот.“, пишува во програмата на СДСМ.
Во програмата нема ниту збор за враќање и одговорност на поранешниот премиер Никола Груевски, ниту за измените во Кривичниот законик кои беа изгласани во Парламентот лани во септември и овозможија намалување на казните и застарување на многу актуелни случаи на криминал и корупција на поранешни и сегашни функционери. Но, затоа пак, неколку пати во програмата СДСМ споменува дека за јаловата борба против корупцијата не се виновни само тие.
„Свесни сме дека граѓаните сметаат дека борбата против криминалот и корупцијата не ги дадоа ветените резултати. Потребно е многу повеќе и многу подобро. Иако за резултатите постоеја многубројни објективни, но и субјективни причини, за нас е важно дека волјата, определбата и нужноста за силна борба против криминалот и корупцијата останува и станува сè поголема.“
СДСМ веќе по трет пат, од 2016 година, ветува ветинг на судии и јавни обвинители и најавува реформи за силен, независен и професионален судски совет. Но, во програмата „За европска иднина“ нема објаснување како би се спровел ветингот.
Во кусиот дел насловен „Јавност и транспарентност“, СДСМ поглавјето го завршува со пораки кои повеќе се прикладни за на некој митинг, отколку во четири годишната програма за работа на новата влада.
„Одговорна власт нема што да крие. Чесни политичари не се плашат од независно судство, објективните медиуми, ниту од активните граѓани.“, заклучува СДСМ.
ВМРО-ДПМНЕ како досега да не биле на власт
ВМРО-ДПМНЕ како партија која на централно ниво е во опозиција седум години има поголема комоција да критикува за лошите резултати. Поглавјето „Фронт против корупција“ го почнува со констатации дека институциите се во заложништво на власта и дека во земјава не владеат Уставот и законите.
ВМРО-ДПМНЕ најавува радикални реформи во делот на правосудството, распуштање на Судскиот совет и Советот на јавни обвинители, како и проверка на имотот на сите судии и обвинители и нивните семејства.
Ако се чита внимателно програмата впечатокот е дека криминалот и корупцијата се печат на владеењето само на актуелната власт предводена од СДСМ. За предметите за криминал и корупција кои беа поведени против функционери од ВМРО-ДПМНЕ гледа политички реваншизам и најавува дека: „Во Македонија мора да дојде правда за неправедно осудените во политички монтирани случаи по желба на власта“.
Она што за прв пат оваа партија го споменува е ревизија на законитоста и целокупното работење на Специјалното јавно обвинителство.
„Посебно внимание ќе се посвети на загрозување на човековите права направени во постапките на СЈО, расчистување на утврдените злоупотреби на исплатата на финансиски средства кон обвинителите, истражителите и советниците и нивно враќање во буџетот, како и испитување на непотизмот, партизацијата и кронизмот при вработувањата во СЈО.“, најавува партијата која има големи шанси да ја формира новата влада.
ВМРО-ДПМНЕ во поглавјето „Стоп за корупцијата“ најавува дека приоритет на новата влада ќе биде безмилосна борба со корупцијата и казни за корумпираните носители на јавни функции. Откако со измените на Кривичниот законик и пропаѓањето на СЈО се спасија од кривичен прогон, во првите редови до лидерот на партијата на овие избори се лица кои беа дел од истраги и обвиненија на Специјалното јавно обвинителство.
Оваа партија планира ревизија на целокупното работење на повеќе институции за кои во јавноста се отворило сомнеж за криминал и корупција. Ако победи, ВМРО-ДПМНЕ најавува ревизија во АД Електрани, Државна лотарија, Фонд за иновации и технолошки развој, Агенција за вработување, Клиниката за онкологија и радиологија, Министерството за земјоделство со фокус на поделбата на државно земјоделско земјиште.
Во ДУИ нема корумпирани, има недопирливи
Ако некоја партија може да се пофали дека нема осудени корумпирани функционери, тоа е владејачката партија Демократска унија за интеграција (ДУИ). Од оваа партија која дваесет години е на власт, досега правосилно е осуден само поранешниот заменик-директор на Управата за јавни приходи, Исмет Гури, за злосторничко здружување, даночно затајување, перење пари и злоупотреба на 840 илјади евра.
Она што не го завршија македонските истражни органи во земјава, го сторија Соединетите Американски Држави, ставајќи го струшкиот градоначалник Рамиз Мерко на црна листа, поради корупција и мешање во судски предмети. Тој не може да влезе во САД, но сè уште ја раководи општината и нема ниту една правосилна пресуда.
Оваа партија најавува донесување на Закон за рестриктивни мерки, со што институциите во државата ќе постапуваат според меѓународните санкции, вклучувајќи ја и американската црна листа.
ДУИ две децении умешно успеваше да го затскрие коруптивното однесување на своите функционери. Истрагата на СЈО за пропаднатиот Попис 2011 во кој беше инволвиран лидерот Али Ахмети беше запрена поради недостиг на докази. Исто како и предметот „Пациент“ во кој истрагата беше насочена кон тогашниот министер Бујар Османи. ДУИ преку првиот вицепремиер Артан Груби влезе во отворена војна со Државната комисија за спречување на корупција, која отвори предмет за неговата имотна состојба. Кулминацијата оваа партија ја достигна кога вршеше директни притисоци врз претседателката на Врховниот суд, Беса Адеми, за оживување на аболициите на поранешниот Претседател Ѓорѓе Иванов кои би го олесниле враќањето на Груевски.
Сега, во изборната програма ДУИ се залага за ветинг на судии и обвинители, како и на политичари и вработените во безбедносните органи. Предлагаат политичарите да минуваат низ два филтри: вмешаност во корупција, како и проверка на евентуално руско влијание кое би го спроведувал меѓународен борд по теркот на НАТО безбедносни сертификати.
Во борбата против организираниот криминал ќе се фокусираат на конфискацијата на имот и предвидуваат повеќе кадар и пари за институциите кои истражуваат организиран криминал, финансиски злоупотреби и перење пари.
ВЛЕН ќе бара странски експерти за борба против криминалот
За прв пат албанската опозиција има шанси да биде дел од владејачкото мнозинство и ДУИ да замине од владата. Опонент е коалицијата „Vlen“ на албански или „Вреди“ на македонски, која ја направија три политички партии предводени од Изет Меџити, Африм Гаши и Биљал Касами, како и крилото на Арбен Таравари од Алијанса за Албанците. Сите тие биле дел од централната власт во одреден период, а Тараври и Касами, пак, се актуелни градоначалници.
И „Вреди“ во својата програма најавува ветинг и реформи во судскиот и во обвинителскиот систем. За таа цел ќе бараат меѓународна помош со која ќе треба да се формира Специјално тело по европски стандарди кое ќе ја следи работата на судиите и обвинителите.
Оваа коалиција како стратешки приоритет ја наведува конфискацијата на незаконски стекнат имот и планира да се зајакнат овластувањата и ресурсите на Агенцијата за управување со запленетиот имот, на Државната антикорупциска комисија, на Финансиската полиција и на Државниот завод за ревизија.
Планираат повеќе пари за судовите и за јавните обвинителства, како и за Бирото за јавна безбедност. Но за тоа се потребни законски измени, наведуваат во програмата, за да може подготовката на буџетот за судството и институциите за борба против корупцијата да биде целосно или барем делумно под контрола на независни и автономни тела, а не на владата.
