Со украдени идентитети и фалсификувани лични карти од Косово и Албанија се подигале пари од друштва во земјава кои нудат брзи кредити. Се краделе идентитети на невини граѓани, а меѓу нив и ментално попречени лица и иселени граѓани.
Известува: Александра Денковска Гоцевска
Марија Костовска е 44-годишна скопјанка која работи во позната веледрогерија, односно продавница за убавина. Кога ќе ѝ заврши работниот ден, продолжува на втора работа.
„Јас во животот никогаш не сум зела кредит“, вели Марија која работи дополнително за да не мора да се задолжува во банките.
Но, иако работи на две работни места за да овозможи пристоен живот за своето семејство, во мај 2023 година добила неочекуван телефонски повик.
Машки глас ѝ соопштил дека има долг во финансиското друштво „М кеш“. Ѝ се јавиле да ја потсетат дека доцни со исплатата на ратите за брз кредит земен во март 2023, односно два месеца претходно.
„На почетокот мислев дека станува збор за некаква грешка, но подоцна сфатив дека некој направил лажна лична карта и со моите податоци подигнал брзи кредити“, раскажа Костовска за ИРЛ.
Вознемирена од телефонското предупредување дека должи за кредит за кој никогаш не аплицирала ниту, пак, некогаш го подигнала, Марија измамата ја пријавила во полиција. Полицајците ѝ побарале да донесе извештај од Македонското кредитно биро.
Кога го извадила извештајот, нов шок! На нејзино име биле подигнати кредити од дури седум финансиски друштва со вкупна вредност од 146 000 денари или речиси 2 500 илјади евра. Марија должела во „М кеш“, „СН финансии“, „Кредисимо“ „Флекс кредит“, „Тиго“, „Иуте“ и „Монимакс“.
„Речиси сите пари што ги зела измамничката со моите податоци ги извадила на шалтер во Капитал банка каде што отворила трансакциска сметка со лажна лична карта. Од оваа сметка жената која се претставувала во мое име подигнала околу 120 000 денари“, ни рече Костовска.
Кога Марија веќе сфатила дека некој в раце има лажна лична карта со нејзините податоци, но фотографија од друга жена, почнала да истражува како ја измамиле и како лажната Марија успеала да ја задолжи. Проверила кај телекомуникациските оператори А1 и „Телеком“ дали на нејзино име се регистрирани телефонски броеви. Открила дека биле купени два броја. Тие биле оставани како контакт во финансиските друштва, а измамниците со нив комуницирале меѓу себе и аплицирале за брзи пари.
Додека Марија, полицијата и обвинителството истражувале кој ја измамил, на домашна адреса веќе почнале да ѝ стигаат решенија од извршители дека мора да ги врати земените пари од финансиските друштва.
Марија ангажирала адвокат преку кој се обидела да спречи присилна наплата со објаснување дека е измамена и оти случајот го истражува обвинителството. Шест од финансиските друштва одлучиле да ја паузираат наплатата на долговите додека трае истрагата. Единствено друштвото „СН финансии“ одлучило да го наплати долгот во целост иако Марија не зела пари од кај нив, туку тоа го сторил друг со лажна лична карта.
Кога во декември 2023 година почнало извршувањето, на Марија ѝ ја блокирале банкарската сметка. Оттогаш почнала на рати да враќа пари за кредит земен од „СН финансии“ во висина од околу 30 000 денари. Друштвото пресметало дека треба да им врати трипати повеќе. Веќе платила 67 000 денари, но во мај годинава друштвото одлучило да ја паузира наплатата додека обвинителството и судот не докажат дека е измамена и оти не зела кредити таа, туку некоја измамничка со нејзина лажна лична карта.
Со цел измамените граѓани што подоцна да дознаат дека се измамени, лицата што ги фалсификувале личните карти наместо вистинските адреси на личностите од кои ги зеле податоците додавале плус еден број, буква или, пак, ставале улица која е во непосредна близина со онаа на жртвата. Единственото нешто што е различно е тоа што една од овие жртви не била вработена, па измамниците морале фиктивно да ја вработат во фирма за да се осигурат дека доколку финансиските друштва одлучат да проверат дали таа работи некаде да е во работен однос.
Фиктивни вработувања за брзи кредити
Истражувајќи го случајот на Марија Костовска и нејзиниот украден идентитет, ИРЛ откри дека зад измамите стоеле добро организирани лица. Утврдивме дека освен преку фалсификувани лични карти, граѓани станувале цел на измама и преку фиктивни вработувања во компании што ги отворале измамниците за лицата да бидат вработени, а тоа е олеснителна околност за да се добие брз кредит.
Еден од таквите вработени граѓани бил и Миле Костески роден во 2002 година во Скопје. Кога имал само 20 години, на крајот на мај 2022 година, без негово знаење, некој го пријавил како вработен во фирмата „Трејдпоинт“. Само еден месец потоа, односно на 22 јуни 2022 година, на негово име биле земени кредити. Задолжен бил со вкупно 60 000 денари во три финансиски друштва – „Флекс“ „Монимакс“ и „Кредисимо“. На негово име бил купен и мобилен телефон од „Телеком“.
Костески неколку месеци не знаел ниту дека некаде се води како вработен ниту дека во негово име биле земени брзи кредити. Во ноември 2022 година на домашна адреса му стигнало писмо од нотар да ги плати долговите. Така дознал дека е измамен зашто никогаш не аплицирал за брзи пари.
ИРЛ откри дека компанијата во која Костески бил вработен била основана во ноември 2019 година од лицето Васил Симоновски. Управител бил извесен Марјан Димовски. Но, во јуни 2021 година компанијата му била подарена на Мухамед Незировски. Проверката на овој човек откри дека како адреса на живеење му е пријавена адресата на Меѓуопштинскиот центар за социјални работи во Скопје. Кога го побаравме Незировски на оваа адреса, од институцијата ни одговорија дека најверојатно станува збор за дете кое порано било сместено во некој од домовите за деца без родители и оти веројатно сѐ уште ја немал сменето личната карта.
Вработувањата во фирмата „Трејдпоинт“ започнале откако Мухамед Незировски ја добил на подарок оваа компанија.
Кога ИРЛ ги провери сите имиња што се појавија во документите од Централниот регистар поврзани со „Трејдпоинт“, откривме дека Марјан Димовски е сопственик и управител и на други фирми. „МД трејдинг“ е една од нив. Основана е во јуни 2022 година. Другата компанија е „Моби лоби“ која е основана истата година во ноември. Сопственик и управител е Марјан Димовски. Освен во овие фирми, Димовски како управител се појавува во уште една компанија која е регистрирана на истата адреса како и „Моби лоби“. Станува збор за фирмата „Тхе Ваулт“ чиј сопственик е 30-годишниот Димитар Кратовски од Скопје.
По извесно време, ИРЛ дојде до документи од укажувач во Агенцијата за вработување. Тие ни покажаа дека во овие четири фирми биле вработени повеќе од 50 лица. Некои од нив биле пријавени и одјавени во период од само неколку дена, а некои, пак, едвај се одјавиле по две години, како што е случајот со Миле Костески.
„Неколкупати бевме во Агенцијата за вработување за да ме одјават, но оттаму не сакаа да го направат тоа без потпис од сопственик или управител. Во октомври оваа година од инспекторатот ми дадоа писмо во кое пишуваше дека фирмата е фиктивна и дека не постои. Писмото го однесов во Агенција за вработување и дури тогаш успеав да се одјавам“, раскажува Миле Костески за ИРЛ.
Педесетгодишниот Панче Георгиевски од Скопје бил вработен во „МД трејдинг“. Неговата мајка ни раскажа дека Панче има тешка ментална попреченост, не може да одлучува сам за себе и оти времето почесто го минува во болница на лекување отколку дома. Но, кога отишле кај матичниот лекар да земат рецепт за лекови, им кажале дека Панче е вработен во компанија која не му го плаќа здравственото осигурување. Тој дотогаш се лекувал бидејќи државата му овозможувала здравствена заштита како невработено лице.
„Тогаш дознав што се случува, а потоа почнаа да стигаат писма од нотари и извршители. Јас не можам да го платам тој долг, немам пари за тоа. Некој го измамил Панче, но си имаме доволно проблеми дома и не пријавивме во полиција. Реално, не очекував дека некој ќе го реши ова“, рече мајката на Панче за ИРЛ.
Слична е и ситуацијата со 57-годишниот Зоран Тодоровски и 27-годишниот Фљурим Голиќ. Двајцата имаат психијатриски дијагнози. Тодоровски живее сам во населбата Лисиче. Преживува од милостината од соседите.
„Човекот не е добар, еднаш дојде модар и претепан и кажа дека го принудиле да земе кредит. Не знам ни дали воопшто му дале нешто од парите што ги зеле во негово име“, вели еден од соседите кој од безбедносни причини сакаше да остане анонимен.
Сестрата на Фљурим ни рече дека не знае колку точно кредити се земени на име на брат ѝ ниту, пак, од колку финансиски друштва. Раскажа дека нему му дале 5 000 денари, а преостанатите пари си ги зеле лицата што го измамиле, но не ги знае.
Сите овие измамени граѓани биле фиктивно вработени во „Трејдпоинт“ и во „МД трејдинг“. ИРЛ разговараше со сопственикот и управител на „МД трејдинг“. Ни рече дека тој не ги вработувал и се сомнева дека и самиот тој бил измамен. За фиктивното пријавување дознал откако на неговата домашна адреса, каде што е регистрирана фирмата „МД трејдинг“, му стигнало писмо од извршител во кое се бара на вработен во фирмата да му запира дел од платата.
„Веднаш ми стана чудно затоа што јас немав вработени во фирмата. Отидов во Агенцијата за вработување и побарав да ми издадат список на вработни во мојата фирма. На списокот што ми го дадоа имаше вкупно 12 лица. Првите седум вработени биле одјавени или истиот ден кога биле пријавени или, пак, неколку дена подоцна, осмиот вработен што не бил одјавен е човекот кому требаше да му сопирам од плата“, објасни Димовски на средба со новинарите на ИРЛ.
Тој вели дека списокот со вработени од Агенцијата го добил на 12 октомври 2023 година и следниот ден отишол во полиција и пријавил дека некој во негово име во негова фирма вработувал.
Но, Марјан Димовски имал и бизнис-партнер – Димитар Кратовски. Бил управител во неговата фирма „Тхе ваулт“. Се запознале кога фирма каде што Кратовски бил сопственик почнала да го одржува влезот во зградата каде што Димовски живеел.
„Беа група момци, ми личеа дека се ентузијасти и дека сакаат да работат. Ме замолија да им отворам фирма – мобилара за да продаваат телефони. Им излегов во пресрет, но за брзо време увидов дека не се сериозни и не ги плаќаат наемнината и сметките и ја прекинав соработката“, рече Марјан Димовски за ИРЛ.
На прашањето на ИРЛ дали се сомнева во некого и кој би можел да го измами, Димовски рече дека сѐ што знае ѝ кажал на полицијата. Кога го прашавме за Димитар Кратовски, кусо ни одговори дека бил запознаен со неговата работа.
Од таен извор до осомничен за измамите
Новинарите на ИРЛ прегледаа стотици документи и разговараа со десетици лица и адвокати во обид да пронајдат повеќе жртви и да откријат кој и на каков начин ги правел измамите.
На почетокот на истражувањето, пред новинарите воопшто да откријат како функционирале овие измами, дојдовме до контакт со Димитар Кратовски.
ИРЛ не може јавно да открие кој и зошто ни го посочи токму него. На овој начин го заштитуваме лицето што ни укажа дека токму Кратовски може да ни објасни како функционира системот на измами со брзи кредити преку украдени идентитети и лажни лични карти.
Кога го сретнавме, Кратовски на почетокот на разговорот на новинарите им рече дека никогаш не бил вклучен во вакви измами, туку оти познава луѓе што го правеле тоа.
Во видеоинтервјуто за ИРЛ, тој првично имаше улога на таен извор со заштитен идентитет. Но, по неколку месеци, додека нашето истражување сѐ уште траеше, самиот Кратовски стана осомничено лице на обвинителството во случајот со измамите. Ни рече дека најчесто податоците за измамените лица се добиваат од државни институции.
Потоа додаде дека измамниците имале свои луѓе во многу институции, но и во банки. Раскажа дека лицата чии фотографии се на фалсификуваните лични карти не се од Македонија, туку најчесто доаѓаат од Србија или од Бугарија.
„Оваа група нема поставеност. Ако некој е спречен да направи нешто, секогаш се јавуваат други што го прават тоа. Значи, расте шемата, никогаш не стои на нешто мало“, ни рече Кратовски.
На прашањето дали тој учествувал во измамите и дали во фирмите што се на негово име фиктивно пријавувал граѓани, Димитар Кратовски одговори дека тој никогаш немал контакт со измамените граѓани ниту, пак, зел пари од нив.
„Никогаш не сум имал муабет со луѓето, не сум влегувал во интеракции за да бидам врзан, туку едноставно сум бил во некоја заднинска улога. Сум имал пристап да ги гледам работите што се прават и луѓето што ги прават работите. Не дека јас не сум учествувал и не сум ги гледал работите директно или индиректно, но никогаш не сум бил поборник за измамите“, рече Кратовски.
Освен фирмата „Тхе Ваулт“ , новинарите на ИРЛ најдоа и други фирми каде што Димитар Кратовски бил или сѐ уште е сопственик. Но, од таен извор и човек што требаше да објасни како функционира шемата со измами на граѓани, новинарите утврдија дека токму тој е „мозокот“ на операцијата со земање кредити со фалсификувани лични карти и фиктивно вработување во фирми.
Нашето откритие го потврдува и предистрагата на Основното јавно обвинителство Скопје кое ги сомничи Димитар Кратовски и уште неколку лица токму за земањето пари од финансиските друштва со злоупотребени идентитети.
Неколку месеци подоцна, кога новинарите ги најдоа компаниите и соработниците на Кратовски, повторно го прашавме за неговата инволвираност и сомнежите дека е тој мозокот на операцијата, но тој негираше каква било вклученост.
„Мојот клиент никогаш лично не бил вклулчен, ниту поттикнал други лица да доведат во заблуда или да измамат, или да нанесат штета на лица или поединци за одстварување на финансиска или материјална корист, лична или за било кој друг.“, пишува во дописот испратен до ИРЛ.
Во дописот е посочено дека Кратовски целосно им стои на располагање на истражителите на Обвинителството за разјаснување на сите нејаснотии, како и за да одговори на нивните прашања.
Освен во овој случај, откривме дека Димитар Кратовски и неговите соработници се обвинети и осомничени и во други случаи. Еден таков е „Синџир“, каде што неколку лица се обвинети за перење пари, злосторничко здружување и затајување данок. Според обвинителниот акт, Димитар Кратовски во случајот „Синџир“ бил задолжен да наоѓа фиктивни правни лица и да формира нови фирми преку кои би генерирале фиктивни побарувања кон Управата за јавни приходи (УЈП). За овој случај Кратовски призна вина и е осуден на три години затвор, но беше во бегство до летото оваа година.
Откако бил уапсен, полицијата и Обвинителството сега го сомничат и за случајот со измамите за брзи кредити. Од Обвинителството ни потврдија дека станува збор за група која на два начина ги мамела граѓаните.
„Едниот модел на постапување е каде што се земаат лични податоци од граѓани со податоци од лична карта од едно лице, фотографија од друго лице и со тоа се аплицира и се зема кредитот. Во неколку случаи се оштетени граѓани, а во неколку случаи, каде што не можат да ги наплатат средствата, оштетени се и финансиски друштва“, рече во интервју за ИРЛ шефот на Основното јавно обвинителство Скопје, Гаврил Бубевски.
Вториот начин бил со фалсификување потврди за наводно вработување на луѓе кои потоа ќе бидат цел на измама.
„Најчесто овде се наоѓаат ранливи категории граѓани кои за многу мал надоместок учествуваат во оваа процедура и тие не ги земаат парите, за жал, тие само аплицираат со лажна документација со обрасците за вработување и парите ги земаат оние што сега ни се предмет на обработка и на кои и МВР и ЈО веќе им се во траг и на доказите и на лицата што се инволвирани во сето ова“, додаде Бубевски.
Досега во предистрагата на Обвинителството се осомничени тројца, но очекуваат да најдат докази за најмалку уште едно лице.
