Дивоградбите во блатото, државата во мочуриштето

Куќи и бетонски плочи се градат на диво во заштитеното Студенчишко Блато во Охрид. Општината не ги урива. Дивоградбите веќе имаат и струја. Приклучени се во системот на електродистрибуција како пумпи за наводнување. Сопственичка на дел од земјата е 13 годишно девојче. Татко ѝ е охриѓанецот Владо Рувинов, викан Љац. Тој има криминално минато за посредување при проституција и бил осуден заедно со познатиот трговец на „бело робје“ од Македонија, Дилавер Бојку. Инаку, Студенчишкото Блато е уникатен екосистем стар над 10 000 години. За опасноста од негова деградација беше алармирано на последното заседание на УНЕСКО што ова лето се одржа во Париз.

Известуваат: Александра Денковска Гоцевска и Иван Блажевски

Кон крајот на февруари годинава охриѓанецот Димче Глигороски се вратил од работа и во поштенското сандаче нашол несекојдневна пратка – документ од Oпштината, поточно од одделението за градежна инспекција.

Во пликото имало записник од извршен надзор на плац во Студенчишкото Блато на излезот од Охрид кон Свети Наум. Инспекторите го известиле оти евидентирале дивоградби и го потсетиле дека не ги урнал како што претходно побарале од него. Но, за 55 годишниот градежен работник известувањето од Општината било неочекувано. 

„Јас со тоа место немам ништо десетина години. Го имам продадено. Не знам што се гради таму и дали тие кои градат имаат или немаат дозвола“, рече Димче Глигороски во разговор за Истражувачката репортерска лабораторија (ИРЛ) во Охрид.

Овој плац на Студенчишкото Блато не е обично парче земја. Станува збор за парцела којашто се наоѓа во непосредна близина на атрактивниот брег на езерото, градското шеталиште и новите плажи. Дополнително на тоа, парцелата е во границите на меѓународно заштитено природно богатство формирано по последната ледена доба, старо над 10 000 години.

Поради големото значење за науката, во 2021 година државата донела решение за привремена заштита на Студенчишкото Блато. Забранила да се спроведува Генералниот урбанистички план (ГУП), морало да запрат процесите за легализација на дивоградби и повеќе други активности.

Според документот, забраните ќе бидат во сила сѐ додека Собранието не донесе посебен закон за заштита на блатото.

Но, токму во блатото без дозвола се веќе изградени шест дивоградби. Има и две армирано-бетонски темелни плочи. Во катастарот на Општина Охрид тие се наоѓаат се парцелите 5774 и 5773/1 кои имаат вкупна површина од   3279 квадрати.

Парцелата 5774 со површина од 2 111 квадрати претходно била сопственост на тројца браќа – еден од нив е и градежниот работник Димче. Сега сопственици се три други лица, а најголемиот дел од имотот го има 13 годишната Зарина Рувинова. На овој плац има една нелегална куќа, летна тераса и две бетонски темелни плочи.

Татко на Зарина е Владо Рувинов, познат во Охрид како Љац, локален бизнисмен со контроверзно минато. Бил осуден на затвор за посредување при проституција, а бил и приведуван од полицијата поради закани кон политичари.

„До скоро не ни знаев дека и Љац е сопственик таму“, ни рече Димче Глигороски за неговиот поранешен плац каде има дивоградби.

ИРЛ откри како атрактивното земјиште во Студенчишкото Блато, кое и понатаму во катастарот се води како земјоделско, незаконски станало градежно, чии се двете парцели каде што се наоѓаат дивоградбите, кога почнале да се градат, како постапувале градежните инспектори од Охрид и Државниот инспекторат за животна средна и зошто општината со години не ги урива, а наредби за уривање им праќа и на поранешни сопственици.

Дивоградбите приклучени на струја како пумпи за наводнување

Според она што утврдивме преку апликацијата „Google Earth“, теренот на овие парцели почнува да се расчистува во истата година кога е изработен и предлог-законот за прогласување на Студенчишкото Блато за парк на природата, односно во 2021 година. На еден дел од парцелите тогаш почнала да се гради една куќа, а во следните две години на парцелите веќе има шест објекти.

 

Градењето на диво почнало во 2021 година

 

Во пролетта 2023 година граѓанското здружение „Фронт 21/42“поднеле две пријави. Во локалната градежна инспекција пријавиле дека некој гради дивоградби во блатото, а до Државниот инспекторат за животна средина поднеле инцијатива за вонреден инспекциски надзор затоа што се прекршува Решението за привремена заштита на Студенчишкото блато.

ДИЖС не постапиле по инцијативата на Фронт 21/42 туку само ја информирале организацијата дека за дивоградби надлежен е локалниот градежен инспектор и дека во комуникација со општинската инспекција биле информирани дека локалниот градежен инспектор веќе постапува. По ова, здружението се обратило и до Инспекцискиот совет кој му наложил на ДИЖС да изврши вонреден инспекциски надзор.

Во надзорот ДИЖС констатирале дека е прекршен Законот за заштита на природата затоа што спротивно на Решението за привремена заштита, на неколку парцели во блатото се гради, но не направиле ништо освен што ја информирале општината за незаконското градење.

„Се вршеше изведба на градежни работи на комплекс на градби (шест локации) во фаза на изведба“, пишува во извештајот од надзорот на инспекторите спроведен по пријавата на „Фронт 21/42“.

Инаку и на парцелата 5780 исто така во Студенчишкото Блато и која се наоѓа на само неколку метри од дивоградбите кои ги истражувавме, некој подигнал друг армирано-бетонски објект од приземје и кат, кој е во фаза на градба. Од Општината ни рекоа дека ни тој објект нема градежна дозвола.

По неколкумесечни преписки, иницијативи и барања кои „Фронт 21/42“ ги поднесувале до Општина Охрид, Инспекциски совет, ДИЖС, Управен инспекторат и Државен инспекторат за градежништво и урбанизам, општинскиот инспектор одлучил дека градбите сами треба да ги урнат лицата кои се водат како сопственици на плацовите, а не оние кои навистина градат.

Не само што дивоградбите во блатото сѐ уште не се урнати, туку незаконскиот урбан комплекс продолжува да се развива. ИРЛ неколку пати беше на локациите. Видовме мајстори кои работеа во дел од објектите, некои дворови беа целосно хортикултурно уредени, а на имотите има и струја. Основот за приклучок во мрежата на електродистрибуција е за полевање земјоделско земјиште.

„Се работи за приклучоци за пумпи за наводнување согласно потврди издадени од Општината Охрид“, нѐ иформираа од ЕВН.

Нови газди на парцелите каде се изградија дивоградби

Откако била извршена првата инспекција во 2023 година, плацот 5774 во 2024 година бил продаден за 2 900 евра.

Поранешниот сосопственик, Димче Глигороски ни објасни дека оваа продажба била само формална затоа што, како што тврди, плацот бил де-факто продаден уште пред повеќе од 15 години.

Ни посочи дека земјиштето тогаш го откупил охридскиот угостител Цветко Матлијоски. За него најдовме дека работел со кетеринг-услуги за храна. Меѓутоа, имотот тогаш не бил префрлен на име на Матлијоски затоа што плацот сѐ уште не бил приватизиран. Продавачите имале само право на користење, но не и документ дека се негови сопственици. Во последниве три години, овие два плаца каде има дивоградби, добиле нови сопственици, откако претходно биле приватизирани.

Имотниот лист покажува дека половина од плацот 5774 е на 13 годишната Зарина. Поради тоа што е малолетна, купопродажниот договор во нејзино име како застапник го потпишала мајка ѝ Весна Муловска-Рувинова, сопруга на Владо Рувинов-Љац. Другите две сопственички Маја Матлијоска-Стојовска и Мимоза Матлијоска му се ќерки на угостителот Цветко Матлијоски.

Плацот 5773/1 има вкупна површина од 1 168 м2. На сите пет сопственици на овој плац охридската градежна инспекција им пратила решенија да ги урнат дивоградбите, но и тие ја игнорираат Општината.

Рувинов дрзок кон новинарката: „Со проституција се занимаваш ли?“

ИРЛ ги побара лицата на чии плацови се наоѓаат дивоградбите. Ја контактиравме Мимоза Матлијоска и ја прашавме дали и кога ќе ги урне незаконски изградените објекти на нејзиниот имот. Побаравме и контакт од Маја Матлиоска која е вториот сопственик. Наместо одговор на прашањата ни рече дека за кратко ќе зборува со нас заедно со Владо Рувинов.

„Ќе ви се јавиме со татко ѝ на Зарина за еден час“, ни рече таа.

Откако не нѐ побара, повторно ја побаравме ние. Но, на нејзинот телефон овој пат се јави машки глас. Се претстави како шоферот на Мимоза.

„Со новинари не разговараме“, рече тој и одби да се претстави, но посочи дека зборува во негово лично име.

Ги побаравме и сопствениците на соседниот плац 5773/1 каде се наоѓаат другите дивоградби. Комунициравме со адвокатот Димитар Мошоски кој им го изготвил договорот за купопродажба на плацот, а воедно му е син на Владо Мошоски, еден од сопствениците. Меѓутоа, кога слушна за што се интересираме, адвокатот ни рече дека за сѐ треба да зборуваме со друг човек, со Владо Рувинов-Љац.

Му се јавивме на Рувинов. Праша зошто нѐ интересираат токму тие конкретни објекти? Рече дека немал никаква врска со нив, немало потреба тој да ги урива и оти ако треба, тоа треба да го сторат општината или Министерството за транспорт и врски. Пред да го заврши телефонскиот разговор, тој ѝ постави непристојно прашање на новинарката на ИРЛ:

„Дали се проституирате?“, ја праша Рувинов.

Новинарката одговори дека не се проституира. Тој постави уште едно непристојно прашање: „Кога планирате да почнете?“ – на што новинарката одговори дека нема таква намера и му посочи оти ваквиот разговор е неристоен и навредлив . На ова, Рувинов додаде: „Заборавете го мојот број, освен ако не почнете да се проституирате, тогаш јавете ми се“ – и го прекина телефонскиот разговор.

Општина Охрид нема фирма за уривање дивоградби

За овие дивоградби во Студенчишкото Блато летово разговаравме со градоначалникот на Охрид, Кирил Пецаков. Прашавме што ќе стори општината со овие нелегални објекти бидејќи веќе неколку години сопствениците на парцелите не ги уриваат сами како што наложува општинската инспекција.

Тој се правдаше дека локалната власт нема ниту фирма за уривање, ниту доволно пари за да почне таков процес.

„За четири години имаме само еден успешен тендер за отстранување и уривање, а средствата кои ги има општина Охрид се далеку од доволни за да може сериозно да се реагира“, изјави тој.

Дополнително во Општина Охрид прашавме зошто наредби за уривање на нелегалните градби во Студенчишта им испраќале на сопственици кои ја продале земјата, а не само на оние кои се водат како сегашни сопственици. Ни одговорија дека не се мешаат во начинот на постапување на колегите.

„Секое мешање во нивната работа би било спротивно на начелото на самостојност и независност на инспекторите“, ни посочија од Општина Охрид.

Имајќи предвид дека сопствениците ги игнорираат наредбите на општинската инспекција за уривање на дивоградбите, прашавме во Министерството за внатрешни работи дали истражуваат кривични дела за градење на диво на парцелите 5774, 5773/1.

Ни одговорија дека охридската полиција со градежниот инспекторат постапувала по повеќе пријави за бесправно градење и узурпација на недвижности на Студенчишкото Блато. Бил оформен и кривичен предмет во Обвинителството во Охрид.

„Се врши распит на лица кои имаат определени сознанија и одредени вештачења, по што ќе биде донесена јавнообвинителска одлука“, нѐ информираа од Обвинителството на почетокот на ноември.

Од граѓанското здружение „Фронт 21/42“ алармираат дека на Студенчишкото Блато непречено продолжува да се развива нелегален урбан комплекс и оти локалните власти покажуваат незаинтересираност за вредностите на наследството и за владеењето на правото.

„Во случајот со незаконскиот урбан комплекс во блатото има законски прекршувања и основано сомневање за корупција и криминал на секој чекор, поради што поднесовме серија на кривични пријави и пријава до Државната комисија за спречување на корупцијата, но се уште нема никаков исход од сето тоа“ нагласија од здружението во допис до ИРЛ.