Најчесто поставувани прашања: Што треба да знаете за податоците од „Кредит Свис“

1.Што се Швајцарски тајни?

„Швајцарски тајни“ е проект, односно меѓународно истражување за една од најбогатите и структурно најважните банки во светот – Кредит Свис од Цирих.

Истражувањето го работеа над 150 новинари од 48 медиуми ширум светот кои со месеци анализираа протечени информации за банкарски сметки во Кредит Свис. Добија податоци за повеќе од 18.000 сметки на кои имало над 100 милијарди американски долари.

Швајцарија е земја која е позната дестинација за чување на пари поради нејзините закони за тајност. Поседувањето на сметка во швајцарска банка само по себе не е незаконско, но банките треба да избегнуваат клиенти кои парите ги заработувале незаконски или биле вмешани во криминал.

Новинарското истражување и анализата на протечените податоци покажа дека меѓу сопствениците на сметките во Кредит Свис има десетици корумпирани владини службеници, криминалци и прекршувачи на човекови права.

Истражувањето покажа дека швајцарската банкарска тајност е одличен пример за тоа како меѓународната финансиска индустрија дозволува да се случува кражба и корупција.

Со оглед на бројните ветувања на Кредит Свис за реформи во текот на годините, меѓународното истражување ја нагласи и потребата за зголемена одговорност во овој сектор.

Партнери во Швајцарски тајни

Протечените податоци ги доби германскиот весник Зидојче Цајтунг (Süddeutsche Zeitung), кој го координираше проектот заедно со Меѓународниот проект за известување за борба против корупција и криминал (OCCRP).

Africa Uncensored (Kenya)
com (Tunisia)
info (Venezuela)
Center for Investigative Reporting (Bosnia and Herzegovina)
Confluence Media (India)
Depeches du Mali (Mali)
Diario Rombe (Equatorial Guinea)
Efecto Cocuyo (Venezuela)
Expresso (Portugal)

Fact Focus (Pakistan)
Hetq (Armenia)
sn (Senegal)
Infobae (Argentina)
Infolibre (Spain)
Interferencia de Radioemisoras UCR (Costa Rica)
Investico (Nederlands)
Investigative Reporting Lab (North Macedonia)
IrpiMedia (Italy)
Kloop (Kyrgyzstan)
KRIK (Serbia)
L’Evénement (Niger)
La Nación (Argentina)
La Stampa (Italy)
Le Monde (France)
Le Soir (Belgium)
Miami Herald
NewsHawks (Zimbabwe)
Norddeutscher Rundfunk (Germany)
OCCRP (Global)
Piaui (Brazil)
Prachatai (Thailand)
Premium Times (Nigeria)
Profil (Austria)
lu (Luxembourg)
Shomrim (Israel)
info (Ukraine)
Süddeutsche Zeitung (Germany)
Sveriges Television (Sweden)
The Guardian (United Kingdom)
The Namibian (Namibia)
The New York Times (United States)
The News (Pakistan)
Trece Costa Rica Noticias (Costa Rica)
Turkmen News (Turkmenistan)
info (Algeria)
Verdade (Mozambique)
Vlast (Kazakhstan)
Westdeutscher Rundfunk (Germany)

Од каде дојдоа податоците? Што се знае за тоа?

Податоците на Швајцарски тајни беа доставени до германскиот весник Зидојче Цајтунг од анонимен извор пред повеќе од една година. Не се знае ништо за идентитетот на свиркачот.

Тој/таа, сепак, даде изјава во која ги објаснува своите мотиви за споделување на податоците од банкарските сметки:

„Верувам дека швајцарските закони за банкарска тајна се неморални. Изговорот за заштита на финансиската приватност е само лист од смоква што ја покрива срамната улога на швајцарските банки како соработници на даночните затајувачи… Оваа ситуација овозможува корупција и ги изгладнува земјите во развој од многу потребните даночни приходи“.

„Сакам да го истакнам фактот дека одговорноста за ваквата состојба не е на швајцарските банки, туку на швајцарскиот правен систем. Банките едноставно се добри капиталисти со максимизирање на профитот во правната рамка во која работат. Едноставно кажано, швајцарските законодавци се одговорни за овозможување финансиски криминал и врз основа на нивната директна демократија – швајцарскиот народ има моќ да направи нешто за тоа. Свесен сум дека да се има оф-шор швајцарска банкарска сметка не мора да значи затајување данок или кој било друг финансиски криминал. Сигурен сум дека некои од сметките имаат легитимна причина за постоење или дека се пријавени на даночните власти во согласност со релевантната легислатива. Сепак, веројатно е дека значителен број од овие сметки биле отворени со единствена цел да се сокрие богатството на нивниот сопственик“.

3.Што има во протечените податоци?

Протечените податоци вклучуваат информации за повеќе од 18.000 сметки на Кредит Свис и 30.000 сопственици на сметки. Некои лица имаат повеќе сметки, има и сметки каде сопственици се повеќе лица, но и како сопственици се јавуваат и фирми или други правни лица.

Клиентите на Кредит Сивс се сместени во повеќе од 120 јурисдикции и се дел од над 160 националности.

Информациите за секоја сметка го вклучуваат бројот на сметката, името на сопственикот или сопствениците, датумите на отворање и затворање на сметките, како и максималниот износ што некогаш бил присутен на таа сметка. Нема индикации дали се работи за заштеда, инвестирање или друг тип на сметка или дали се од подружница на Кредит Свис.

Вкупниот износ на пари што го имаат сметките во нивниот максимум е повеќе од 100 милијарди американски долари. Просечно сметките имале околу 7,5 милиони швајцарски франци како максимална сума, но имало и некои неограничени: над десетина сметки имаа повеќе од милијарда швајцарски франци. Овие бројки не даваат индикации за вкупниот износ на пари што се движел низ сметките низ годините.

Годините кога има најмногу отворени сметки беа 2007 и 2008 година. Годината на максимално затворање на сметките беше 2014 година, што се совпадна со воведувањето на новите прописи во Швајцарија за автоматска размена на даночни информации за клиентите со странско жителство. Просечно, сметките биле отворени по околу 11 години.

Зошто во податоците не се претставени клиенти од некои земји?

Иако протечените податоци на Кредит Свис вклучуваат информации за клиенти од повеќе од 120 јурисдикции, некои од најголемите земји во светот, вклучувајќи ги САД, Русија, Кина и Бразил не се многу застапени.

Иако причините за ова не се сосема јасни, новинарите забележаа дека многу клиенти кои се појавија во податоците се од земји кои не го потпишале користењето на Заедничкиот стандард за известување (ЦРС) – глобална иницијатива против даночно затајување која бара од земјите автоматски да разменуваат основни банкарски информации со даночните власти. Дел од клиентите пак се од земји кои се согласиле да го потпишат ЦРС во последните неколку години.

Земјите кои во голема мера се вклучени во податоците, како што се Египет, Украина и Венецуела, сè уште не се обврзале да разменуваат банкарски информации како што се бара според ЦРС.

САД, исто така не се потписници на ЦРС, но сепак се согласија на бројни билатерални даночни договори, вклучително и оној со Швајцарија, кој им овозможува на даночните власти заеднички пристап до банкарските информации на клиентите осомничени за даночно затајување и други финансиски криминали. Сепак, државјани на САД како клиенти на Кредит Свис во протечените информации не се многу застапени.

Како се проверуваше вистинитоста на податоците? Што знаеме, а што не знаеме?

Новинарите со месеци преку различни извори ги потврдуваа добиените информации. Документи од компании, службени весници, судски досиеја, кривични истраги и интервјуа со упатени инсајдери, беа меѓу изворите кои им помогнаа на новинарите да проверат дали објавените податоци се точни.

Во десетици случаи, броевите на сметките од протечените податоци се совпаѓаат со оние што новинарите ги најдоа во други документи. Датумите на раѓање на повеќе од 150 лица во протечените податоци, исто така, се совпаѓаат со оние што се наоѓаат во јавните записи.

Новинарите потврдија неколку банкарски сметки споредувајќи ги со претходно протечени податоци на кои работеа и беа објавени во изминатите години.

Новинарите разговараа и со дел од лицата за кои протекоа информации. Во неколку случаи тие го потврдија постоењето на нивните сметки.

Повикувајќи се на приватноста на клиентите, самата Кредит Свис ниту ја потврди ниту ја негираше вистинитоста на протечените податоци.

Како новинарите избираа чии информации да објават?

Сите новинари кои работеа на овој проект работеа со премисата дека не е кривично дело да се отвори сметка во швајцарска банка. Во одговорното новинарство нема оправдување за објавување податоци од приватно банкарство без јавен интерес.

Затоа, протечените податоци никогаш нема да бидат објавени во сирова форма.

Новинарите потрошија месеци потврдувајќи ја вистинитоста на податоците и истражувајќи ги клиентите на Кредит Свис.

Оние случаи кои заслужуваат објавување, вклучуваат клиенти за кои се знае дека биле лица со висок ризик, политички поврзани, обвинети или осудени за сериозни кривични дела, пред да ги отворат нивните сметки.

Поголемата приказна која што ги обединува случаите е онаа на една голема финансиска институција која им дозволила на клиентите да ги сокријат испраните или украдените средства. Скоро сите приказни се потпираат на јавно достапни информации, што значи дека одделот за длабинска анализа на Кредит Свис би имал пристап и до нив.

„Секој треба да има одреден пристап до банкарскиот систем“, рече Греам Бароу, специјалист за финансиски криминал.

„Она што не треба да можете да го направите е да го искористите банкарскиот систем за да воведете коруптивно стекнато богатство и да го легитимизирате“, додава Бароу.

На крајот, целта на истражувачкото новинарство е да ги идентификува и разоткрие системските неуспеси. Во последните 20 години, Кредит Свис беше вмешан во повеќе од десетина големи скандали поврзани со корупција, даночно затајување, перење пари или други злосторства од страна на нејзините клиенти. Банката плати повеќекратни казни и постигна повеќекратни спогодби со властите, периодично ветувајќи дека ќе ги зајакне своите практики за усогласување. Но, скандалите продолжија.

„Единствениот начин на кој можеме да го промениме расипаниот корумпиран систем е преку новинарски напори да ја отсјаат вистината на начин на кој никој друг не може“, рече Бароу.

Која е одговорноста на банката во однос на нејзините клиенти?

Новинарите разговараа со повеќе финансиски експерти, регулатори и банкарски инсајдери за да утврдат какви мерки на внимателност требаше да преземе Кредит Свис за да спречи преземање на сомнителни клиенти.

Рос Делтон, поранешен банкарски регулатор и американски адвокат, рече дека на високоризичните и политички влијателните луѓе не им е забрането да отвораат банкарски сметки, но мора да бидат предмет на засилена контрола. Потеклото на нивното богатство треба да се испита, а висок менаџер да го одобри нивното вклучување.

„Што се однесува до луѓето осудени за корупција, тоа е сосема друго ниво. Таму, прашањето треба да биде дали воопшто да се прифати клиентот “, вели Делтон.

Истото важи и за луѓето кои се осудени за обвиненија за трговија со дрога, кои се појавуваат на списоци со санкции или имаат истраги од Интерпол.

„Иако банките не сакаат да кажат не, тие треба да кажат не“, рече Делтон.

Други екперти објаснија зошто институциите како Кредит Свис би можеле да бидат склони да ги игнорираат овие норми.

„Банките може да направат пресметка дека ќе заработат повеќе пари од тој бизнис отколку од тоа што ќе се наруши нивната репутација“, рече Греам Бароу, специјалист за финансиски криминал.

Друго прашање кое е релевантно за банка со големина на Кредит Свис, е каков степен на одговорност треба да има кога презема клиенти.

Моника Рот, швајцарска адвокатка и правничка специјализирана за законодавството на финансискиот пазар и криминалот, рече дека нема официјален рок во однос на тоа кога банката мора да изврши проверки на новите клиенти кои доаѓаат од спојување/преземање. Но, банката сè уште е одговорна за ризикот за нивно услужување.

„Колку е поегзотично местото, колку е поподложно на корупција, колку е поранлива земјата на потекло или престој на клиентот, колку е поголем имотот што се внесува, толку побрзо треба да направите проверка“, рече таа.

„Вообичаено пред да се одобри спојување/преземање, треба да има опсежна длабинска анализа, вклучително и за ризиците од перење пари“, рече Маира Мартини од Транспаренси Интернешнл.

„Не е оправдано да се каже дека тие не биле свесни (за ризиците од перење пари) затоа што клиентите дошле од другата банка“, додава таа.

Што треба да се промени?

Многу финансиски експерти консултирани за случајот со Kредит Свис и сомнителните клиенти сугерираа дека проблемот отишол подалеку од неуспесите на сопствената длабинска анализа на банката, укажувајќи на слабите регулативи во швајцарската банкарска индустрија.

Ерве Фалчиани, француско – италијански системски инженер заслужен за разоткривање на повеќе од 130.000 осомничени даночни затајувачи кои првенствено биле клиенти на швајцарскиот банкарски оддел на ХСБЦ, беше категоричен во неговата изјава: „Системот е проблемот“.

„Дали гледате една недела без скандал, даночен скандал или скандал со перење пари каде што не се споменува Швајцарија?“ праша Себастијан Гекс, швајцарски историчар кој го проучувал банкарскиот сектор на неговата земја речиси четири децении.

Според експертите основниот проблем е во недоволната регулација и нејзиното неспроведување.

Џејмс Хенри, економист во Мрежата за даночна правда, објасни дека „основната казна“ за банките кои работат во Швајцарија е плаќање парична казна.

Но, „ова е само грешка“ што им ја пренесуваат на своите клиенти или нешто што тие го третираат како „трошок за водење бизнис“.

Кога Кредит Свис беше казнета со 2,6 милијарди долари од американското Министерство за правда поради, како што го опиша „заговор за помош на американските затајувачи на данок“ во 2014 година, самата казна можеше да се одбие од данок, посочи Хенри.

Никој не отиде во затвор, а никој не изгуби ниту лиценца.

„Некои извршни директори мора да одат во затвор“, додава Хенри.

Швајцарскиот закон го отежнува и новинарското известување за финансискиот криминал.

Членот 47 од швајцарскиот Закон за банкарство ги става новинарите во земјата во ризик да бидат кривично гонети дури и за поседување, а уште повеќе за објавување приватни банкарски податоци. Од таа причина, Тамедиа, швајцарски весник на кој му беше пристапено како партнер, избра да не се приклучи на меѓународното истражување.

„Овој закон е огромно ограничување на слободата на печатот во Швајцарија. Служи само за цензурирање и заплашување на медиумите. Законот може да ги заштити криминалците и нивните средства. Новинарите кои се обидуваат да ги разоткријат ризикуваат кривична постапка“, рече Артур Рутишауз, главен уредник на весникот.

Како реагираше Кредит Свис?

Како одговор на деталната листа на прашања испратени од новинарите на Кредит Свис ја даде следната изјава:

„Кредит Свис силно ги отфрла наводите и заклучоците за наводните деловни практики на банката. Презентираните прашања се претежно историски, во некои случаи датираат уште од 1970 – тите, а сметките за овие прашања се засноваат на делумни, селективни информации извадени од контекст, што резултира со тенденциозни толкувања на деловното однесување на банката. Иако Кредит Свис не може да коментира за потенцијалните односи со клиентите, можеме да потврдиме дека се преземени дејствија во согласност со важечките политики и регулаторни барања во соодветните времиња и дека поврзаните прашања веќе се адресирани“.

„Како водечка глобална финансиска институција, Кредит Свис е длабоко свесена за својата одговорност кон клиентите и финансискиот систем како целина за да се осигура дека се почитуваат највисоките стандарди на однесување. Овие медиумски наводи се чини дека се заеднички напор да се дискредитира банката и швајцарскиот финансиски пазар, кој претрпе значителни промени во последните неколку години. Во согласност со финансиските реформи низ секторот и во Швајцарија, Кредит Свис презеде серија значајни дополнителни мерки во текот на последната деценија, вклучувајќи значителни дополнителни инвестиции во борбата против финансискиот криминал. Низ банката, Кредит Свис продолжува да ја зајакнува својата рамка за усогласеност и контрола, и како што разјаснивме, нашата стратегија го става управувањето со ризик во основата на нашиот бизнис“.

Кредит Свис исто така даде дополнителни одговори на неколку теми. По она што банката го опиша како „прелиминарен преглед“ на „голем обем на сметки“ за кои новинарите поставуваа прашања, банката забележа дека „повеќе од 90 проценти“ сега се „затворени или во процес на затворање“.

„Од преостанатите активни сметки“, напиша претставник на Кредит Свис, „задоволство ни е што беа спроведени соодветни испитувања, прегледи и други чекори поврзани со контролата“.

Претставникот напиша дека Кредит Свис има „строга политика на нулта толеранција кон даночно затајување“, „сака да се занимава само со клиенти кои се усогласени со даноците“ и „имплементирале бројни програми за даночно усогласување на клиентите кои опфаќаат повеќе јурисдикции“.

Осврнувајќи се на спречувањето на перење пари, претставникот напиша дека Кредит Свис има „воспоставени строги контролни механизми“ и „спроведува проверка на имињата во согласност со индустриските стандарди и при преземањето на клиенти, како и во однос на постоечките сметки“.

„Онаму каде што идентификуваме какви било односи кои би можеле да се користат за (перење пари) или друга недозволена активност, преземаме брза и решителна акција“, напиша претставникот.

Кредит Свис, исто така, наведе голем број иницијативи за управување со ризик кои „веќе се завршени или се во тек“ како дел од „целосен преглед на ризикот низ целата банка“ што се одржале во 2021 година.

Тие вклучуваат:

„Преглед на фундаменталниот ризик, испитувајќи како ризиците се проценуваат, управуваат и контролираат низ Групацијата“.
„Јасно дефинирање на улогите, одговорностите во сите оддели, бидејќи Kредит Свис продолжува да ги спроведува напорите за санација иницирани претходната година“.
„Развој на алатки и процеси за подобрување на деловната одговорност и сопственост како прва линија на одбрана за ризик и контроли“.
„Ревизија на процесот и структурата на компензација, со инкорпорирање на перформанси чувствителни на ризик и нефинансиски цели во картичките за подобрени резултати“.
„Поттикнување култура која ја зајакнува важноста на личната одговорност“.

Цитирајќи го швајцарското законодавство за банкарска тајна, банката не даде никакви одговори за конкретни клиенти кои новинарите ги идентификуваа како проблематични.