Press "Enter" to skip to content

Пациентките најчесто сами откриваат дека имаат рак на дојка

Искуствата на дел од пациентките кои се соочиле со рак на дојка сведочат дека поминале низ пекол бидејќи сами откривале дека се болни. Државната стратегија за рана детекција не успеа. До термин за преглед тешко се доаѓа. Статистиката покажува дека годишно во Македонија има помеѓу 700 и 1 000 новозаболени.

Известува: Пелагија Младеновска Стојанчова; Графика: Лука Блажев

По изразот на лицето на радиолошката техничарка видов дека нешто не е во ред. Затоа два дена по мамографскиот преглед на државно, отидов на второ мислење во приватна болница“, раскажува 49-годишната скопјанка Маја Анѓелковиќ – Велеска. Таа во мај 2023 била на бесплатен преглед за рано откривање на рак на дојка. Добила покана во рамките на националниот државен скрининг кој опфаќа жени на возраст од 40 до 69 години.

Дотогаш немала никави симптоми. Додека ги чекала резултатите од државниот преглед била и во приватна болница каде утврдиле дека има рак на дојка.

Но, известувањето што во меѓувреме го добила од Министерството за здравство било дека наодот од државниот мамографски скрининг ѝ е уреден.

„Да не отидев на приватно, се знае каде ќе завршев, ќе ме погребаа“, раскажува Маја за ИРЛ.

Откако од државната клиника ѝ рекле дека е здрава, но резултатот од приватниот преглед покажал дека има рак, таа почнала низа скапи испитувања за кои самата платила.

Читала, истражувала и се интересирала за сите аспекти на битката што ѝ претстоела.

Брзо закажала нови прегледи во приватна клиника, контактирала со лекари, имала информации за достапноста и исправноста на лекарствата.

„Плачев кога дознав за канцерот, плачев од болки, плачев кога почнав со хемотерапијата, првата недела беше многу тешко. Но, често си размислував дека јас сум имала среќа, а што ако утре му се случи на некој друг, да добие навидум уреден наод“, раскажува Маја.

Операцијата за отстранување на дојката и хемотерапиите ги направила на државна клиника, потпирајќи се на познанства и пријатели.

Инаку, организираниот државен скрининг за рак на дојка почна во 2015 година и тогаш ги опфаќаше жените на возраст од 50 до 69 години. Две години потоа границата на жени кои може да се прегледаат се симна на 40 години.

Но, повеќе од една деценија подоцна и самата држава утврди дека нешто не е во ред со акцијата што самата ја започна. Откриени се и причините.

Тешко до термин во јавното здравство

Во октомври, месецот кога се одбележува борбата против ракот на дојка пребарувавме на „Мој термин“. Слободни термини за мамограф имаше во Кочани, Дебар, Свети Николе, Кавадарци. Во Кичево и во Прилеп ќе треба да се почека некој ден или седмица, а во Струмица, Радовиш, Велес и Штип термини немаше.

Скриншот од апликацијата за закажување и менаџирање на термини „Мој термин“

На Клиниката за радиотерапија и онкологија во Битола немаше термини ниту за октомври, ниту за ноември. Во Штип слободни термини имаше во последната недела од ноември.

Во Тетово, слободни термини имаше во последната недела од октомври. Во Скопје, од седум лекари на кои специјалност им е рак на дојка, само кај двајца има по некое слободно место за октомври и ноември, а другите се зафатени дури до првата недела во декември.

Ракот на дојка кај жените е најчестото малигно заболување во Македонија. Годишно заболуваат меѓу 700 и 1 000 лица, а на Клиниката за радиотерапија и онкологија во Скопје актуелно од оваа болест се лекуваат 7 000 пациенти. Во првата половина од годинава досега се новодијагностицирани 458 пациентки.

Самата држава утврди дека програмата не функционира

Но и покрај државно спонзорираниот скрининг, Државниот завод за ревизија (ДЗР) во април годинава објави извештај според кој скринингот за рак на дојка има „ограничен ефект“ за рано откривање на болеста. Причина за тоа е малиот број жени кои биле прегледани.

Во мониторираниот период од 2021 до 2024 година биле спроведени вкупно 20.946 мамографски прегледи. Опфатот се движи од 0,8 до 5,4 проценти од жените на возраст од 40 до 69 години во Македонија. Тоа е далеку од европскиот просек кој е околу 56 проценти.

Дополнително ДЗР во својот извештај забележува дека нема систем за централизирано следење на мамографските снимки.

Податоците за понатамошното постапување не се систематски поврзани со податоците од скринингот, при што е евидентно „губење“ на пациентки кои го продолжуваат лекувањето во приватниот сектор, што ја ограничува можноста за целосна оценка на ефективноста на скрининг програмите, заклучуваат ревизорите.

Потоа, не е воспоставен механизам за регистрирање и анализирање технички грешки и пропусти, а до крајот на ревизијата не биле доставени податоци за следење на лажно позитивните и лажно негативните резултати по скринингот.

„Податоците од здравствените институции покажуваат дека 80% од пациентките со рак започнуваат лекување во подоцнежни стадиуми на болеста, што упатува дека најголемиот дел од случаите не се откриваат во рана фаза како очекуван резултат од организиран скрининг“, пишува во ревизијата.

Институтот за јавно здравје, пак, во друг извештај за мониторираната 2019 години, открива дека скринингот таа година почнал дури во септември и немало време да се прегледаат сите планирани пациентки. Тогаш на преглед биле повикани 2 044 жени, но биле реализирани 1 672 мамографии.

Институтот направил и истражување за финасиската реализација на државните средства за скринингот во период од 2014 до 2019. Во тој период планираните пари за програмата биле речиси исти, но потоа биле намалени.

Средства за програмски активности од Буџетот на РСМ за реализација на скрининг за рак на дојка
Извор: Сл. Весник на РСМ, Скопје, 2014-2019

Проблемите со државно поддржаниот скрининг биле идентификувани уште во 2018 во меѓународната експертска анализа на Светската здравствена организација (СЗО).

Веста дека националната програма за рано детектирање на рак на дојка е запрена дојде на почетокот на октомври, шест месеци по извештајот на ДЗР.

Тогаш министерот за здравство Сашо Клековски рече дека концептот мора комплетно да се преиспита зашто извештајот на ДЗР покажал дека програмата е неуспешна.

Пратеничките од Парламентот одат на преглед на приватно

Во април кога од ДЗР објавија дека државниот скрининг има ограничен ефект, Собранието на Македонија склучило договор за јавна набавка за систематски прегледи на своите вработени.

Скрин -шот од Договорот меѓу Собранието на Република Македонија и
приватна здравствена установа за систематски прегледи

Освен редовните прегледи кои вообичаено се прават кога некој вработен ќе отиде на систематски, во пакетот за вработените во Парламентот има и ехо – преглед за рак на дојка за пратеничките, службеничките и за жените вработени во Кабинетот на собранискиот претседател. Но има и тестови за рак на простата за мажите.

Веста наиде на реакции во јавноста, па медиуми и невладини организации пишуваа дека пратеничките биле привилегирани во однос на другите жени во државава.

Во договорот за јавна набавка стои дека мамографијата е за вработени лица од женски пол над 40 години или по препорака на докторот од извршениот преглед – ехо на гради. 

Во Собранието има 48 пратенички, 40 од нив имаат над 40 години. ИРЛ испрати електронска пошта до сите нив, но само мал дел од нив одговорија на нашите прашања.

Побаравме да ни кажат кога последен пат направиле прегледи, дали тоа било во јавното здравство или во приватна болница и дали ги искористиле услугите кои ги нуди Собранието во рамките на систематскиот преглед?

Одговорите што ни ги пратија покажаа дека на редовни прегледи – мамографи и ехо на дојка одат оние кои имаат здравствени проблеми или историја на рак на дојка во нивните семејства. Дел од нив тоа го прават во приватни болници.

Пратеничките кои имаат над 40 години и биле на систематските прегледи што ги организира Собранието, во пакетот добиле само ехо на дојка. За можноста дека имаат и мамографски преглед некои од нив не знаеле.

Од Собранието ни одговорија дека редовните систематски прегледи сѐ уште траат, па не располагаат со податок за точниот број пратенички и службенички кои ја искористиле можноста за дополнителни прегледи, односно мамографија и ехо на дојка.

Според договорот за јавни набавки, дополнителниот мамографски преглед ќе го чини Собранието 350 денари по пациентка.

Овој преглед во јавното здравство е бесплатен, а во приватните болници, во октомври, месецот на борба против ракот на дојка, можеше да се најдат пакети за мамографски преглед и ехо на дојка од 3 500 до над 6 000 денари. Но и во приватните болници и ординации треба да се почека некој ден за термин.

Бавна постапка по откривањето на болеста

Државниот завод за ревизија во извештајот заклучи и дека еден од најсериозните системски проблеми е што во Македонија нема целосни национални податоци за времето што поминува од првото сомневање за рак до започнувањето на онколошката терапија.

Во него се нагласува дека просечното време од упат до преглед во кабинет за дојка изнесувало 157 дена или приближно половина година. За добивање резултат од скрининг-мамографија се чекало во просек 25 дена, а во некои случаи и повеќе од два месеца. 

Во услови кога националниот скрининг е во мирување, додека да се најде поуспешна стратегија, а термини нема, редовните самопрегледи и подигањето на свеста остануваат едно на најсилните оружја, посочуваат од здружението посветено на пациенти со рак ХЕМА – ОНКО од Скопје.

Кај жените кај кои болеста е откриена во рана фаза, стапката на преживување надминува 99 проценти.

Но, проблемите не завршуваат со дијагнозата, вели Ана Марјановиќ, пациентка и претставничка на ХЕМА – ОНКО. Следуваат дополнителни испитувања, патохистолошки анализи, конзилијарни одлуки, лекување и редовни контроли.

„Пациентките честопати се принудени сами да бараат термини, да ги пренесуваат резултатите меѓу институциите и да го координираат сопственото лекување. Пациентката треба да се бори со болеста, а не и со здравствениот систем“, вели Марјановиќ за ИРЛ.

Марјановиќ вели дека во секоја фаза роковите мора строго да бидат дефинирани и редовно да се следат. 

„Кога станува збор за рак секоја непотребно изгубена недела може да има значење за исходот од лекувањето“, вели таа.

Инаку, лекувањето на болеста, односно онколошката терапија главно е на товар на Универзитетска клиника за радиотерапија и онкологија во Скопје.

Според податоците на ХЕМА –ОНКО, 92% од испитаничките онколошката терапија ја примале таму.

Но, 58% направиле мамографија или ехо во приватна болница затоа што во државните требало многу да се чека. Дури 60% биле упатени во приватна установа за биопсија, а 38% направиле магнетна резонанца приватно поради долго чекање во јавното здравство.

Како што вели Ана Марјановиќ, загрижува фактот што во втората анкета 61% од испитаничките одговориле дека не ги прават редовните контролни прегледи после операцијата и третманот. Од оние кои ги прават, дури 74% отишле во приватни болници.

 

Сторијата е изработена во рамки на проектот„MEdIA – Lit (Media Enhancement and Information Literacy for Democratic Engagement)“, кој е дел од програмата „Support to regional thematic networks of Civil Society Organisations (CSOs); Regional networks promoting independent pluralistic media and freedom of expression; and EU Award for Roma Integration“ (Референца: EuropeAid/179703/DH/ACT/Multi, Лот 11: Freedom of Expression and Media).

Сашка Цветковска

Сашка Цветковска

Главен и одговорен уредник

Сашка Цветковска е меѓународно наградуван истражувачки новинар и главен уредник на Истражувачка репортерска лабораторија. Цветковска работела на голем број национални и прекугранични истраги кои открија домашен и меѓународен криминал, корупција, недозволена трговија со оружје и војни со дезинформации. Истражувањата на кои што работела биле објавувани во Гардијан, Базфид, Зидојче Цајтунг и други. Нејзините сегашни одговорности се фокусирани на зголемување на влијанието на истражувачко известување преку создавање нови наративи на приказните преку филм и кампањи. Во таа насока во моментов ја извршува позицијата продуцент на документарен истражувачки серијал Редакција. Цветковска десет години е дел од истражувачкиот тим на Меѓународниот проект за известување за организиран криминал и корупција, меѓународна медиумска организација поврзана со ИРЛ. Била член на Бордот на директорит на OCCRP и на Здружението на новинари на Македонија.

Елена Митревска Цуцковска

Елена Митревска Цуцковска

Уредник за развој и операции

Елена Митревска Цуцковска е коосновач на ИРЛ и заедно со уредникот е одговорна за следење и дизајн на процесот на импленетанција на активностите на ИРЛ. Таа е проектен директор на документарниот серијал Редакција. Со новинарите соработува повеќе од 10 години и работела и на други технолошки решенија за подобро пребарување на јавните дати бази на податоци кои ги употребуват нашите репортери со цел нивната работа да биде побрза и поефикасна. По професија е софтвер инженер и графички дијзанер и таа е воедно и првиот технолошки експерт кој е обучен и работи во сферата на медиумите. Дел е од прекугранчата група на технолошки експерти на OCCRP и со своите поинакви вештини допринесува во прибирање и анализа на информации и како истражувач во ИРЛ.

Бојан Стојановски

Бојан Стојановски

Заменик главен и одговорен уредник

Бојан Стојановски е дипломинаран новинар со над десет годишно искуство во медиуми. Работел во телевизиите Алфа, 24 Вести и Алсат од каде доаѓа и станува дел од тимот на ИРЛ. Стојановски низ кариерата следел теми од областа на судството, криминал, корупција. Во 2013 - та година ја добива наградата „Никола Младенов“ за истражувачко новинарство, на тема „Вработување во јавната администрација преку партиски список“.

Деница Чадиковска

Деница Чадиковска

Уредник за развој и операции

Деница Чадиковска е дипломиран психолог, која својата новинарска кариера ја започнува во 2017 година како коавтор и копродуцент на младинската емисија Крик. Чадиковска стана дел од тимот на ИРЛ во 2018 година како истражувачки новинар – практикант во рамки на проектот за обучување на идни медиумски лидери. Во јуни 2023 година таа доаѓа на позицијата уредник за комуникации задолжен за спроведување на комуникациската стратегија на ИРЛ како дел од тимот за комуникации и продукти.

Mаја Јовановска

Mаја Јовановска

Истражувач и новинар

Mаја Јовановска е дипломоран новинари и следи теми од областа на корупција, криминал и правосудство. Во долгогодишната кариера работела во бројни медиуми како А1 телевизија, Канал 5 телевизија, Алсат и порталот НОВАтв пред да се придружи на основачкиот борд на ИРЛ во 2018. Добитник е на домашни признанија и награди и има учествувано на голем број обуки и конференции од областа на истражувачкото новинарство. Била член на раководството на Самостојниот синдикат на новинари и медиумски работници на Македонија и Советот на Етика во медиумите во Македонија, а моментално е дел од раководството на ЗНМ.

Александра Денковска Гоцевска

Александра Денковска Гоцевска

Истражувач и новинар

Александра Денковска Гоцевска е дипломиран новинар со десетгодишно искуство. Работела во дневниот весник Нова Македонија, новинската агенција Мета.мк и порталот НОВАТВ. Во текот на кариерата работела на теми од областа на политика, урбанизам, судство и корупцијата. Со истражувачко новинарство започнува да се занимава во 2015 година кога доаѓа да работи како репортер во истражувачката редакција на НОВАТВ. Учесник е на десетици конференции и работилници за истражувачко новинарство. Автор е на првата андеркавер истражувачка сторија во Македoнија за животот на децата од домот 25 Мај.

Александар Јанев

Александар Јанев

Истражувач и новинар

Александар Јанев е дипломиран економист кој својата кариера како економски новинар ја започнува во 2008 во телевизијата Алфа. Вештините за професионално известување ги учи од врвни економски новинари преку обуки во земјава, но и во странство во новинската агенција „Ројтерс“, Велика Британија. Во 2010 година преминува во печатениот медиум Капитал, каде што работи до 2022 година. Во меѓувреме работи како постојан соработник на Балканска истражувачка репортерска мрежа (БИРН), а од 2018 година е и автор и уредник на ТВ проектот „Агенда 35“ што се емитува на Македонската радио телевизија. Од 2023 е дел од тимот на ИРЛ и следи корупција и економски криминал.

Иван Блажевски

Иван Блажевски

Истражувач и новинар

Иван Блажевски е новинар кој се занимава со теми од областа на меѓународни односи, криминал и корупција. Од 1998 година работи како новинар, а од 2001 година е уредник и дописник на шпанската државна новинска агенција EFE за Македонија, Албанија и Косово. Во својата долгогодишна кариера, Блажевски работел во бројни медиуми како Макпрес, Франс Прес (AFP), Вечер, Дневник, Време и Радио Слободна Европа, а 18 години бил уредник на вестите и документарната програма во ТВ АЛСАТ. Блажевски се придружува на тимот на ИРЛ во 2024 година. Добитник е на награда за истражувачко новинарство од Македонскиот институт за медиуми (МИМ). Има произведувано телевизиски програми во повеќе држави и региони, вклучувајќи Јапонија, Гренланд, Боливија, Кина, Непал, Бангладеш, источна Африка, Куба, Перу, Данска, Италија, Германија и други.

Пелагија Младеновска Стојанчова

Пелагија Младеновска Стојанчова

Истражувач и новинар

Пелагија Младеновска Стојанчова е новинар со над 16 години искуство во медиумската сцена. Својата кариера ја започнува во дневниот весник „Шпиц“ во 2008 година и во неделникот „Сега“. Од 2009 година се придружила на тимот на Радио Слободна Европа на македонски јазик, каде известува за политика, криминал, корупција и економија преку различни медиумски платформи. Од 2024 се вработува во ИРЛ како истражувачки новинар. Дипломирала на Филозофскиот факултет и продолжила образованието на Школата за новинарство на Македонскиот институт за медиуми (МИМ). Во текот на нејзината кариера работела на проекти за едукација и менторство на млади новинари.

Лука Блажев

Лука Блажев

Графички дизајнер

Лука Блажев е графички дизајнер во ИРЛ кој станува дел од тимот во 2019 година. Неговата кариера во полето на графички дизајн и уметност започнува во 2017та година преку работа на повеќе проекти за различни домашни и странски компании. Во ИРЛ, Блажев е задолжен за изнаоѓање графички решенија за истражувањата и дизајн на промотивните содржини кои произлегуваат од истражувањата, а ја следат комуникациската стратегија на ИРЛ. 

Трифун Ситниковски

Трифун Ситниковски

Режисер на "Редакција"

Трифун Ситниковски работи во филмската индустрија повеќе од една деценија. Има снимено повеќе од десетина кратки акциони филмови, кратки документарни филмови и три ТВ серии на кои работел како сценарист, режисер и извршен продуцент. Покрај режија на филмови, има работено и на бројни проекти како продуцент, монтажер, кинематографер, асистент на режисер и претпоставен за сценарио на кратки филмови, ТВ емисии, документарни филмови, реклами и музички спотови. Неговиот последен проект како режисер и сценарист е на документарниот серијал „Редакција“.

"Трајче

Трајче Антоновски

Kинематографер

Трајче Антоновски е снимател и дел од кинематографите на документарниот серијал „Редакција“. Антоновски повеќе од 10 години работи на визуелна реализација на спортски натпревари под покровителство на УЕФА и ЕХФ. Работел во информативната редакција на А1 и порталот НОВА ТВ, а бил дел од тимот за реализација на политичките емисии “Еврозум”, “Проверено”, но и на бројни забавни проекти како популарниот квиз „Кој сака да биде милионер“,„50-50“ и други проекти. Во ИРЛ Македонија е  дел од тимот задолжен за екранизација на сториите.

Горјан Атанасов

Горјан Атанасов

Монтажер и видео уредник

Горјан Атанасов е филмски и ТВ монтажер со повеќе од 8 години искуство во филмската и телевизиска индустрија. Атанасов има работено на повеќе играни и документарни проекти. Досега, како монтажер, се има потпишано на 6 кратки играни, 2 долгометражни документарни филмови, а моментално во ИРЛ работи како монтажер на документарниот серијал „Редакција“ и на кратките видео стории и мултимедијални проекти на организацијата.

„Поштенска банка“ е случај стар повеќе од две децении. Како се приватизирала првата државна банка се истражуваше исто толку долго. Случајот го реотвори во 2018 година тогашното Специјално јавно обвинителство. Но, по распадот на СЈО, случајот го презеде Обвинителството за гонење организираниот криминал и корупцијата. 

На 13 јуни 2024 година Кривичниот суд во Скопје, поради политичката интервенција на владата на СДСМ и ДУИ во спорните измени на Кривичниот законик, ја запре постапката. Таа се водеше против бизнисменот Томе Главчев, актуелен претседател на Кошаркарската федерација на Македонија, потоа Ратко Димитровски, поранешен градоначалник на Кочани од ВМРО-ДПМНЕ и адвокатот Зоран Шуклев.

Тие беа гонети за делата злоупотреба на службената положба и за перење пари. Преку надзорот било утврдено дека во решението на Кривичниот суд не е наведено по кој член од Законот за кривична постапка (ЗКП) се запира постапката.

Обвинителството за гонење на организираниот криминал и корупцијата, незадоволно од одлуката на Кривичен, поднело жалба со образложение дека Главчев, Димитровски и Шуклев треба да одговараат барем за делото перење пари.

Сепак, вишиот јавен обвинител Јован Цветановски се откажал од правото на жалба пред Апелација, а таквата одлука ја објаснил преку службена белешка во која причините за повлекување од жалбата биле, како што се наведува во надзорот, целосно контрадикторни и нејасни.

„Јавните обвинители Лиле Стефанова и Елвин Вели сметаат дека со откажувањето од жалбата на Основното јавно обвинителство за гонење на организираниот криминал и корупцијата, јавниот обвинител од Вишото јавно обвинителство Скопје не постапил професионално, стручно и законито“, стои во извештајот. 

Но, обвинителот Џелал Бајрами сметал дека Цветановски постапил согласно неговите надлежности. Со откажувањето од жалба Апелацискиот суд повеќе немал можност да расправа по жалбата на Обвинителството за гонење на организираниот криминал и корупцијата и случајот бил затворен.

Вториот случај е за бесправно градење во Зелениково на Драган Павловиќ-Латас и неговите двајца браќа Звездан и Срѓан Павловиќ. Кривичниот суд ги ослободил од вина на 4 јули 2019 година, а на 18 јули 2022 година на повторното судење била донесена истата одлука. 

Јавното обвинителство Скопје поднело жалба која на 10 октомври 2023 година била уважена и била закажана седница пред Апелацискиот суд во Скопје. На 6 ноември 2023 предметот бил рефериран во Јавното обвинителство каде што биле присутни тогашниот државен обвинител Љубомир Јовески, јавните обвинители Ферат Елези и Соња Симовска и вишите јавни обвинители Мустафа Хајрулахи и Јован Цветановски.

„Заклучокот по однос на реферирањето на јавниот обвинител кој го застапува предметот пред Апелацискиот суд да предложи да изготви вештачење дали преземените дејствија во предметот во градежните работи претставуваат подготвителни дејствија и да се утврди датумот на отпочнување на градежните работи. Да се повика вешто лице на главната расправа и да се расчистат дилемите“, пишува во извештајот од надзорот во ВЈО Скопје. 

Веќе следниот ден одбраната на браќата Павловиќ пред Апелацискиот суд доставила нов доказ - наод и мислење изготвено од вешто лице. Цветановски побарал рочиштето да се одложи за вкрстено да може да го испраша вештакот. Но, тогаш според надзорот се случило следното:

„Јавниот обвинител на расправата не ги поставил прашањата што ги најавил на записник од 7.11.2024 година, а на поставените прашања не добил одговор од вештото лице на спорните прашања од реферирањето пред Јавното обвинителство на Република Северна Македонија“, пишува во извештајот. 

Цветановски не постапил по насоките добиени на колегиумот во обвинителството да се изготви вештачење и наместо тоа го прифатил вештачењето на адвокатите на одбраната.

„Јавниот обвинител постапил спротивно на член 37 од Правилникот за внатрешно работење на јавните обвинителства според кој заземениот став и мислење по реферирањето е задолжителен за пониското јавно обвинителство“, напишале обвинителите Лиле Стефанова и Елвин Вели во документот од надзорот. 

Но, третиот член на комисијата за надзор, Џелал Бајрами, бил со став дека Цветановски постапил согласно заклучоците од реферирањето пред колегиумот во обвинителството.

Третиот предмет кој бил анализиран е случајот „Серта“ за тендери за чистење владини институции. Предметот стигнал во Вишото обвинителство откако Основното обвинителство поднело жалба на одлуката на Кривичниот суд.

Овој суд при оцена на обвинителниот акт ги прифатил приговорите на обвинетиот Спасо Ѓеорѓиев и фирмата „Серта“ кои биле гонети за злоупотреба на постапката за јавен повик. ОЈО на 29 јануари 2024 година ја обжалило ваквата одлука на судот.

Токму за овој случај има известување за вршење притисок врз службеничка во Вишото јавно обвинителство Скопје која ги архивирала и распределувала предметите. Добила наредба од тогашниот шеф на Вишото обвинителство Мустафа Хајрулахи со насоки кај кој обвинител да го додели случајот.

„За предметот ‘Серта’ ми беше кажано да му го заведам и дадам на јавниот обвинител Јован Цветановски“, изјавила службеничката Даниела Лапе, вработена во ВЈО Скопје, чие сведочење е дел од извештајот од надзорот.

На рочиштето на 9 април 2024 година во Апелацискиот суд, вишиот обвинител Цветановски се откажал од жалба.

„Од увидот во службена белешка од 9.4.2024 година видно е дека јавниот обвинител ги анализира доказите приложени кон обвинителниот акт, што е спротивно на одредбите од Законот за кривична постапка, член 336 и член 337, имајќи ја предвид фазата во која се наоѓал предметот“, пишува во извештајот од надзорот.

Во оваа насока е и правното мислење на Врховниот суд од 7.12.2021 година дека Советот за оцена на обвинителен акт не ги анализира доказите ниту, пак, го оценува квалитетот на доказите. Тој само треба да внимава дали некој доказ е прибавен на незаконит начин, нешто што требало да биде фокус за произнесување и на Јован Цветановски.

„За предметот е донесена пресуда на Врховниот суд на Република Северна Македонија 11.9.2024 година. Во оваа пресуда е констатирана повреда на законот во корист на обвинетите, а во самата пресуда е наведено дека ваквата повреда, сторена од страна на Советот за оцена на обвинителен акт, можела да биде санирана доколку Вишиот јавен обвинител не се откажал од изјавената жалба“, стои во документот од надзорот. 

Јавните обвинители Лиле Стефанова и Елвин Вели во заклучоците за овој предмет напишале дека со откажувањето од жалбата обвинителот Цветановски не постапил професионално, стручно и законито и се впуштил во анализа на докази и постоење на умисла за сторување кривично дело. Но, тоа требало да го утврдува надлежен суд. Сепак, и за ова јавниот обвинител Џелал Бајрами сметал дека Јован Цветановски постапил согласно неговите надлежности. 

Последниот, четврти, случај кој бил контролиран повторно е на обвинителот кој е под бројот римско два - Јован Цветановски. Станува збор за точење алкохолни пијалаци на дете.

Судот во Неготино ги прогласил за виновни Ѓорѓи Лазов и Илија Вангелов и правното лице ДПТУ „С.О.С. обезбедување“ ДОО Неготино. Обвинетите биле незадоволни од пресудата, па поднеле жалба по што бил оформен предмет во ВЈО Скопје.

На 3 февруари 2023 година Апелацискиот суд во Скопје ја укинал пресудата и предметот го вратил на повторно судење. Јован Цветановски не се појавил на јавната расправа во Апелација, а претходно ВЈО Скопје оценило дека жалбите на обвинетите се неосновани.

На 8 мај 2023 година судот во Неготино донел нова пресуда во која обвинетите биле прогласени за виновни, по што тие повторно поднеле жалба.

„На 23.8.2023 година од страна на јавниот обвинител во Вишото јавно обвинителство Скопје, Јован Цветановски, до Апелацискиот суд Скопје е доставен писмен предлог КОЖ.бр. 1187/23 со кој се предлага жалбите на обвинетите да се одбијат како неосновани“, се наведува во извештајот од надзорот. 

Цветановски дополнително објаснил дека во повторното судење судот во Неготино постапил по насоките дадени од Апелација и биле отстранети сите констатирани повреди во првостепената постапка. Но, само неколку месеци подоцна Јован Цветановски се премислил.

„На расправа на 26.12.2023 година јавниот обвинител се откажува од обвинението. Од увидот во пресудата на Апелацискиот суд Скопје на расправата пред судот не бил изведен ниту еден нов доказ и со ништо не била променета фактичката состојба од моментот на давањето на предлогот“, стои во извештајот од надзорот.

На истиот ден, 26 декември 2023 година, Цветановски изготвил службена белешка дека се откажал од обвинение затоа што немало докази за делото.

За ваквиот начин на постапување, единствено мислење имаат сите тројца обвинители кои го вршеле надзорот, Лиле Стефанова, Елвин Вели и Џелал Бајрами, кој за претходните три случаи беше со став дека Цветановски постапувал законито. Сега и Бајрами сметал дека Цветановски постапил спротивно на правилата.

„Јавните обвинители Лиле Стефанова, Елвин Вели и Џелал Бајрами сметаат дека, имајќи ги предвид писмените предлози во двете постапки и ставовите искажани во нив, а во ситуација кога на главната расправа не се изведени нови докази, со откажувањето од обвинението јавниот обвинител не постапил професионално, стручно и законито“, нотирале тројцата обвинители во извештајот од надзорот.

Но, извештајот кој содржи 20 страници е потпишан само од обвинителите Лиле Стефанова и Елвин Вели. Џелал Бајрами не се потпишал на документот кој откако бил изработен му бил доставен на тогашниот државен обвинител Љупчо Коцевски.

Во прилог на извештајот има службена белешка од Бајрами, како и известување од петте службенички за начинот на кој Мустафа Хајрулахи им вршел притисок да заведуваат и распределуваат предмети во Вишото обвинителство додека бил шеф.