Press "Enter" to skip to content

Урбанистички дистопии од Ѓорче Петров: Пола куќа, пола зграда

07.04.2021

Едната половина од објектот ќе остане куќа, на другата половина ќе се гради зграда од пет ката. Вака според деталниот урбанистички план на општината Ѓорче Петров е предвидена градба во скопската населба Хром. За општината се’ е согласно законот, ДУП-от бил изгласан од Советот на општината. За инвеститорите ова е само уште едно парче земја за профит. Архитектите алармираат дека уривањето на заеднички носечки ѕид е недозволив проект. Станарите на куќите се приклештени меѓу бизнисот и политиката.

Пишува: Дајана Лазаревска

Илустрација: Лука Блажев

Скопје во послeдната деценија е место каде градежната експанзија зема замав и ги полни буџетите и на инвеститорите и на општините. За да се овозможи ова, локалните власти носат промени во Деталните урбанистички планови. Но, наместо баланс меѓу урбанизацијата и хуманото живеење, во плановите најчесто натежнува профитот на поединци. Општина Ѓорче Петров е следна на мапата на урбанистичките агресори. 

Во својата предизборна програма сегашниот градоначалник Александар Наумовски, ветуваше дека ќе стави крај на урбаната мафија и ќе го спречи урбанистичкиот хаос . 

“Главна цел ќе биде да ставиме крај на урбаната мафија и забрана на изградба на објекти за колективно домување меѓу објекти за индивидуално домување со цел да се зачува квалитетот на живот” велеше Наумовски пред локалните избори во 2017 година.

Но, едно пишува во предизборната програма, друго се исцртува на теренот. Во последните месеци во Ѓорче Петров граѓаните организираат протести против бетонизацијата и градење стотици згради и висококатници предвидени со деталните урбанистички планови. 

Куќа без темели

Дејан Лазиќ е староседелец во скопската населба Хром. Во неговата семејна куќа на улицата Воин Драшкоци повеќе од пет децении живееле три генерации. Мирното маало населено претежно со куќи денес се соочува со градежна офанзива и изградба на неколку станбени згради. 

Куќата „лепенка“ во која во едната половина живее семејството Лазиќ

Со новиот ДУП за Хром директно е загрозена куќата на Дејан Лазиќ. Во куќата живеат две семејства, имаат различни влезови, но заеднички темели и потпорни ѕидови. Парцелата на која се наоѓа куќата е поделена на два еднакви дела. Тоа значи дека на двете парцели може да се добијат засебни маркици за градба. Соседот се согласил и на неговата половина ќе се издигне зграда од пет ката. Лазиќ сака на неговиот дел да остане куќата во која што сега живее. Ако се реализира планот, уривањето на половина куќа, семејството Лазиќ ќе остане да живее во небезбеден дом. 

“Оваа куќа е дом на три генерации, мојот дедо, мојот татко и јас. Сите вложуваме во неа и нема да се предадам, ќе одам до крај. Време е системот да профункционира “- вели Дејан Лазиќ.

Тој пред девет месеци почнал институционална битка. До Советот на општината поднел барање за повторување на постапката за донесениот ДУП, но наместо со правен акт, од општината му одговориле со известување. Тоа во правниот речник се нарекува “административен молк”.

“На нашето барање не одговорија со управен акт со кој се уважува или не се уважува барањето “ – изјави  адвокатката на Лазиќ, Марија Спирески.

Од општина Ѓорче Петров ни потврдија дека добиле две барања од Лазиќ. За првото барање за повторно донесување на ДУП-oт велат дека тоа не било предвидено со овогодинешниот буџет на општината. Додека за второто барање, за вонредно делумно укинување на ДУП-от, локалната власт одговори дека само Уставниот суд имал ингеренции да направи такво нешто. 

Од Општината велат дека ДУП-от е донесен согласно сите закони. Претходно биле спроведени анализи, евидентирање на постојните градби и нивниот конструктивен систем. Но, немале пракса да излегуваат на терен за конкретни објекти. 

“Посета на поединечни објекти не е вообичаена пракса, а воедно и не е (и не било) обврска согласно пропишаната содржина на урбанистичките планови со Законот за просторно и урбанистичко планирање” ни одговорија од општината.

Сите куќи во маалото во кои живее Лазиќ се изградени по ист принцип и со единствен конструкторен систем. Тие не се нови, туку се градени во 40-тите години од минатиот век и ова го знае секој староседелец во Ѓорче Петров, вели Лазиќ. 

Тој не е единствениот кому ќе му се сечат потпорните ѕидови. И неговиот сосед Борче Џинковски се обидува да ја спаси својата половина од куќата. И неговата парцела е поделена на две маркици и во втората половина ќе се гради зграда на пет ката. Инвеститорот, во неговиот случај е при крај со процедурата, треба уште да плати комуналии и да почне да гради.

Кој ја подели куќата на пола

Општините не располагаат со стручен кадар кој би направил анализа пред донесувањe на ДУП и за таа цел ангажираат приватни фирми. Фирмата која во 2017 ја изработила анализата за конкретниот урбанистички план е „Иванов инжењеринг“ од Битола. 

Оттаму тврдат дека при нивниот процес на работа ги запазиле сите законски регулативи. Но, сепак не утврделе дека објекот на Лазиќ дели заеднички темели и носечки ѕидови.

“Планерите немаат ингеренција да прават анализа на постоечките објекти со технички анализи и испитувања на темелите, меѓукатните конструкции, серклажите, носечките ѕидови и не се обврзани да прават увид во техничката документација според која се изградени градбите.” ни одговорија од „Иванов Инжењеринг“.

Тие посочија дека Лазиќ сам требал да ги пријави забелешките во јавната анкета за ДУП-от која ја направиле 2018 година. 

“Кога ја пополнувавме анкетата ни на крај памет не ни’ дојде дека може да ни’ ја рушат куќата.”, вели Лазиќ.

Фирмата „Иванов Инжењеринг“ е позната на јавноста кога во 2017 година медиумите објавија дека е регистринана на адресата на семејната куќа на тогашниот министер за транспорт и врски, Миле Јанакиески на улица „Браќа Ламески“ бр.32 во Прилеп.  Фирмата добивала тендери од општини, министерства, а учестувала и во проектот „Скопје 2014“ како изведувач на катната гаража „Разловечко востание“, која чини околу 10 милиони евра.

Во градежништвото не е дозволен авантуризам  

Во обид да докаже дека куќата е неделива, Дејан Лазиќ побарал стручно мислење од професори од Градежен факултет. Во двете стручни мислења што ги изработиле професорите Дарко Наков, Горан Марковски, како и деканот Златко Србиноски во детали ја исцртале куќата и поставеноста на заедничките темели и потпорни ѕидови. 

 “Професорите уште кога го видоа објекот рекоа ова се гледа од авион дека е неделниво“- изјаи Лазиќ.

Во заклучокот на стручното мислење пишува дека уривање на дел од објектот со себе носи висок ризик по стабилноста и носивоста на преостанатиот дел од градбата.

“Градежното конструкторство е премногу сериозно подрачје во кое било каков авантуризам може да има несогледиви последици “ – пишува во стручното мислење на професорите.

Општината  го одбила првото стручно мислење со кратко образложение дека не било базирано на технички испитувања направени врз објектот. Професорите по овој одговор праќаат второ стручно мислење, на што општината одговара дека не го оспорува и дека истото ќе биде земено во предвид.  

Градежно вештачење на д-р Витанов/ Слика 1 сегашна состојба на објекот, слика 2 доколку дојде до уривање на половина од објектот

Градоначалникот Александар Наумовски им одговорил дека не го оспорува мислењето на професорите, но сепак од општината во дописот до ИРЛ велат дека во барањето на Лазиќ за делумно укинување на донесениот ДУП, ризикот за објектот е неоснован.

“Тврдењето од барањето дека со детален урбанистички план – како општ акт може да се предизвика тешка и непосредна опасност по животот и здравјето на луѓето е целосно неосновано” стои во одговорот од општината.

Според Законот за градба одговорноста за безбедноста на непосредните соседни објекти при градењето ја сноси инвеститорот. Тој со изјава заверена на нотар се обврзува дека ќе ги плати сите трошоци во случај на штети. Општината нема да сноси никаква одговорност доколку му се оштети куќата на Дејан Лазиќ.

Тој се надева дека ќе успее да го спречи урбаното силување, а надеж гледа во второстепената комисија во Министерството за транспорт и врски, каде минатата недела упати жалба и побара Советот на општината повторно да го разгледа ДУП-от.

Проектот пола куќа, пола зграда засега останува само на хартија. 

Ова известување е дел од напорите на ИРЛ да обработува случаи пријавени од граѓаните. Секој месец еден новинар известува и истражува случај пријавен од обичните граѓани кои немаат врски и влијание во медиумите за да ги изложат своите проблеми. Најголем дел од пријавите коишто ги добива ИРЛ се однесуваат на брзата урбанизација во Скопје која што драматично го загрозува квалитетот на живот на граѓаните, го зголемува аерозагадувањето и го загрозува и здравјето и безбедноста на граѓаните. 

Други известувања од случаи пријавени во ИРЛ

Кисела Вода продолжува да се бетонира: Две петокатници ќе „голтнат“ зеленило

Бетонизација на Пржино: Итриот инвеститор, кутриот градоначалник

Бунтот на „малите“ луѓе против крупните обвинителски ѕверки: Ѓешкоска и загинатиот работник